kritiken hemeroteka

6.749 kritika

Azken kritikak

« | »

Zero K / Don DeLillo (Aritz Gorrotxategi) / Meettok, 2016

DeLillo herrenka Alex Gurrutxaga / Berria, 2017-03-05

Galdutako aukera: horixe ematen du Don DeLilloren eleberriaren itzulpenak. Zero K New Yorkeko idazlearen hamazazpigarren eleberria da, euskaraz irakur dezakegun lehena. Meettok etxeak argitaratu du, eta, euskaraz irakurrita, ez du ematen munduaren hamaika bazterretan idazle handitzat daukaten egilearen testua.

Kritika beti ados egon ez bada ere, oro har oso aintzat hartua izan da DeLillo —Nobela jasotzeko hautagai nagusietako bat ere bada—, eta adituek postmodernitatearen erretratista bikainen artekotzat jotzen dute. T. Pynchon, C. McCarthy eta P. Rothen belaunaldikotzat har daiteke, eta mundu mailako sona eman diote White Noise (1985), Underworld (1997) edo Cosmopolis (2003) bezalako eleberriek.

Zero K-n, magnate aberats baten emazteak kriogenizazioa aukeratu du etorkizun hobean “berpizteko” asmoz. Senarraren semea da narratzailea, eta haren begiradaren bidez jasoko dugu kriogenizazio-gunearen berri, eta baita, hirugarren partean, semeak AEBetan egiten duen bizitzaren berri ere. Bi alderdi nagusi daude, beraz. Batetik, teknologiaren eta heriotzaren inguruko gaia dago, oinarri etikoa daukana: teknologiaren bidez heriotza garaitu ote daiteke, ez al da absurdua ideia hori, eta abar. Bestetik, pertsonen harremanak daude: aita-semeena batez ere, eta baita semeak bere ohekidearekin daukana ere. Harreman indargeak dira, hartu-eman gutxikoak, eta erlazioen krisi hori da eleberriak islatzen duena.

DeLillo gure garaiaren patologo zorrotza da. Birsortzen duen mundua ziurgabetasunean galtzen da, espektrala da; pertsonaien identitatea grisa eta ahula da; eta teknologiaren presentzia, berriz, erabatekoa, pertsonaiak errealitatearen eta mundu teknologikoaren artean galtzerainokoa —pantailak, beti pantailak—. Nobelaren beste hari filosofiko inportante eta konplexu bat izenaren —izendatzearen— eta izanaren ingurukoa da: “Zergatik ez jarraitu gure hitzak fisikoki etorkizunean?”.

DeLillo irakurtzean, zalantza egin dezake batek ea egileak zer erakutsi nahi digun, gizarte garaikidearen irudi ahalik eta objektiboena, honen bikaintasuna, ala gure bizimoduaren deriba apokaliptikoa. Zalantzak zalantza, begiratu kritiko eta analitikoa dauka egileak, kirurgikoa, eta horrela uler daitezke irudikatzen dituen mugako egoerak ere. Ezin esan, hala ere, ideia erabat garbi edo panfletariorik ematen duenik; tesi-nobelak baino, hipotesi-nobelak dira DeLillorenak, galderaz beteak.

Itzulpenari dagokionez, hasieran iradoki bezala, saihetsezina ematen du iruzkin negatiboak. Orokorrean, euskararen adierazkortasun falta nahiko nabarmena da. Gainera, ez da ulertzen erraza ingeles-euskara baliokidetza bilatzeko segitako kriterioa: hautu linguistiko bitxiak —hitz bakarra itzultzeko sinonimoen erabilera, adibidez—, lexiko preziosista —erabilera urriko hitzak hitz ingeles arruntentzat—, eta abar. Azkenean, erabilitako euskararen naturaltasun eta sinesgarritasun falta direla medio, herrenka egiten du testuak —eta irakurleak— aurrera.

Don DeLillok merezi du, dudarik gabe, irakurketa ahalegin bat bederen. Beste kontu bat da Zero K-ren argitalpen honek literaturzale euskalduna ase ote lezakeen.

Azken kritikak

Hizkuntza, Nazioa, Estatua
Joxe Azurmendi

Mikel Asurmendi

Zerua beti beherago dago
Karlos Linazasoro

Alex Gurrutxaga

Eromekanika
Saioa Olmo

Amaia Alvarez Uria

Dorrearen eta penduluaren arteko ituna
Amaia Iturbide

Igor Estankona

Ispilu biluziak
Edu Zelaieta

Iker Zaldua

Waterloo-n galdutakoak
Xabier Etxaniz Rojo

Iratxe Esparza

Hitz Margotuak
Karlos Aretxabaleta / Mikel Manso

Javier Rojo

Kixotenean
Iñigo Astiz

Hasier Rekondo

Poliedroaren hostoak
Joan Mari Irigoien

Amaia Serrano Mariezkurrena

Laura esaten zioten
Leire Ibarguren

Mikel Ayerbe

Bidean ikasia
Arantxa Urretabizkaia

Javier Rojo

Lo zaudela zabaldu dizkizut begiak
Mikel Etxaburu

Igor Estankona

Zero K
Don DeLillo

Alex Gurrutxaga

(Euskal) literaturaren alde (eta kontra)
Iban Zaldua

Iratxe Esparza

Artxiboa

Martxoa 2017

Otsaila 2017

Urtarrila 2017

Abendua 2016

Azaroa 2016

Urria 2016

Iraila 2016

Abuztua 2016

Uztaila 2016

Ekaina 2016

Maiatza 2016

Apirila 2016

Hedabideak