kritiken hemeroteka

6.774 kritika

Azken kritikak

« | »

Zero K / Don DeLillo (Aritz Gorrotxategi) / Meettok, 2016

DeLillo herrenka Alex Gurrutxaga / Berria, 2017-03-05

Galdutako aukera: horixe ematen du Don DeLilloren eleberriaren itzulpenak. Zero K New Yorkeko idazlearen hamazazpigarren eleberria da, euskaraz irakur dezakegun lehena. Meettok etxeak argitaratu du, eta, euskaraz irakurrita, ez du ematen munduaren hamaika bazterretan idazle handitzat daukaten egilearen testua.

Kritika beti ados egon ez bada ere, oro har oso aintzat hartua izan da DeLillo —Nobela jasotzeko hautagai nagusietako bat ere bada—, eta adituek postmodernitatearen erretratista bikainen artekotzat jotzen dute. T. Pynchon, C. McCarthy eta P. Rothen belaunaldikotzat har daiteke, eta mundu mailako sona eman diote White Noise (1985), Underworld (1997) edo Cosmopolis (2003) bezalako eleberriek.

Zero K-n, magnate aberats baten emazteak kriogenizazioa aukeratu du etorkizun hobean “berpizteko” asmoz. Senarraren semea da narratzailea, eta haren begiradaren bidez jasoko dugu kriogenizazio-gunearen berri, eta baita, hirugarren partean, semeak AEBetan egiten duen bizitzaren berri ere. Bi alderdi nagusi daude, beraz. Batetik, teknologiaren eta heriotzaren inguruko gaia dago, oinarri etikoa daukana: teknologiaren bidez heriotza garaitu ote daiteke, ez al da absurdua ideia hori, eta abar. Bestetik, pertsonen harremanak daude: aita-semeena batez ere, eta baita semeak bere ohekidearekin daukana ere. Harreman indargeak dira, hartu-eman gutxikoak, eta erlazioen krisi hori da eleberriak islatzen duena.

DeLillo gure garaiaren patologo zorrotza da. Birsortzen duen mundua ziurgabetasunean galtzen da, espektrala da; pertsonaien identitatea grisa eta ahula da; eta teknologiaren presentzia, berriz, erabatekoa, pertsonaiak errealitatearen eta mundu teknologikoaren artean galtzerainokoa —pantailak, beti pantailak—. Nobelaren beste hari filosofiko inportante eta konplexu bat izenaren —izendatzearen— eta izanaren ingurukoa da: “Zergatik ez jarraitu gure hitzak fisikoki etorkizunean?”.

DeLillo irakurtzean, zalantza egin dezake batek ea egileak zer erakutsi nahi digun, gizarte garaikidearen irudi ahalik eta objektiboena, honen bikaintasuna, ala gure bizimoduaren deriba apokaliptikoa. Zalantzak zalantza, begiratu kritiko eta analitikoa dauka egileak, kirurgikoa, eta horrela uler daitezke irudikatzen dituen mugako egoerak ere. Ezin esan, hala ere, ideia erabat garbi edo panfletariorik ematen duenik; tesi-nobelak baino, hipotesi-nobelak dira DeLillorenak, galderaz beteak.

Itzulpenari dagokionez, hasieran iradoki bezala, saihetsezina ematen du iruzkin negatiboak. Orokorrean, euskararen adierazkortasun falta nahiko nabarmena da. Gainera, ez da ulertzen erraza ingeles-euskara baliokidetza bilatzeko segitako kriterioa: hautu linguistiko bitxiak —hitz bakarra itzultzeko sinonimoen erabilera, adibidez—, lexiko preziosista —erabilera urriko hitzak hitz ingeles arruntentzat—, eta abar. Azkenean, erabilitako euskararen naturaltasun eta sinesgarritasun falta direla medio, herrenka egiten du testuak —eta irakurleak— aurrera.

Don DeLillok merezi du, dudarik gabe, irakurketa ahalegin bat bederen. Beste kontu bat da Zero K-ren argitalpen honek literaturzale euskalduna ase ote lezakeen.

Azken kritikak

Azken zakatzak
Martxel Mariskal

Hasier Rekondo

Gelditu zaitezte gurekin
Ana Malagon

Mikel Ayerbe

Koadernoa zuri
Arantxa Iturbe

Estibalitz Ezkerra

Poesia kaiera
Adrienne Rich

Aitor Castro

Nola heldu naiz ni honaino
Kattalin Miner

Javier Rojo

Koadernoa zuri
Arantxa Iturbe

Javier Rojo

Kristo irakiarra
Hassan Blasim

Iratxe Retolaza

Qissat: Palestinako emakumeen ipuinak
Askoren artean

Alex Gurrutxaga

Kristo irakiarra
Hassan Blasim

Ibon Egaña

Maitasunaren indarra
Gabriel Korta

Igor Estankona

Nola heldu naiz ni honaino
Kattalin Miner

Hasier Rekondo

Herioren mandataria
Joseba Lozano

Mikel Ayerbe

Kixotenean
Iñigo Astiz

Javier Rojo

Azken zakatzak
Martxel Mariskal

Gorka Bereziartua

Artxiboa

Apirila 2017

Martxoa 2017

Otsaila 2017

Urtarrila 2017

Abendua 2016

Azaroa 2016

Urria 2016

Iraila 2016

Abuztua 2016

Uztaila 2016

Ekaina 2016

Maiatza 2016

Hedabideak