kritiken hemeroteka

7.730 kritika

Azken kritikak

« | »

(Euskal) literaturaren alde (eta kontra) / Iban Zaldua / Elkar, 2016

Argiak eta itzalak eskutik helduta Iratxe Esparza / Gara, 2017-03-04

(Euskal) literaturaren osasunaz eta sistemaz berriro ere kezkatuta agertzen zaigu Iban Zaldua argitaratu berri duen liburuan. Baina ez dira soilik hausnarketa literarioak protagonismoa hartzen dutenak, espazioa partekatzen dutelako egileak sortzen duen elkarrizketa historiko sozialarekin. Testu-bilketak, beraz, bizitza eta literatura lotzen ditu, gaur egungo egoera ekonomiko, sozial eta politikoek sorkuntza artistikoa gurutzatzen dutelako eta abian zeuden zenbait arau estetiko eta kultural ezinbestean birmoldatu egin behar izan direlako. Areago, Zaldua paralelismo horretaz maiz elikatzen da pentsamendu hauek garatzen diren heinean: kontsumismo-gizarteak kontsumo-literatura bultzatzen du, geure buruari etengabeko begiratzeak testu hedonisten agerpena eragiten du, edota bizimoduaren azkartasunak literatura arinaren alde lerrarazten gaitu, sorkuntza onaren eta txarraren arteko bereizketa ezabatuz.

Hitzaurretik hasita Mikel Ayerbe kritikariak joko bat proposatzen du, alegia, imajinatzea nola gogoratuko den XXI. mende hasierako euskal literaturaren sorkuntza mende oso bat beranduago. Abstrakzio hori egin dezan, irakurleari fronte guztiak irekitzen dizkio Zalduak, hala nola ipuingintzaren inguruko hausnarketak, eleberrigintzaren distirak eta miseriak, kritikoen lanaren betebeharrak, hezkuntza sistemaren gabezia (literaturari dagokionez), beste literatur sistemen lan literarioen oihartzuna, bide batez esanda, oso aberasgarria dena, aipatzen diren erreferentzia literarioez gain, sarritan euskal literaturaren mugatik harago abiatzeko eta endogamiatik ihes egiteko pasaportea baita.

Testu-bilduma bat da Zalduaren argitalpena eta egileak birziklatzeko trebetasuna erakusten du horretan. Liburuaren bi aurpegi azpimarratuko nituzke: lehenengoa, irakurlearen mesederako eskertzekoa baita liburu bakar batean euskal literaturaren mundua eta azpimundua (zurrumurruak barne) hain ondo ezagutzen duen norbaiten gogoetak, aholkuak eta testu kritikoak eskura izatea noizbehinka irakurtzeko, baina ez jarraian irensteko; gainera, ja ez dugu denbora ziberespazioan, aldizkarietan edo egunkarietan galdurik barreiatuta dauden idazlearen testuen bila aritzeko. Zein litzateke bigarren aurpegia? Ba, kontrakoa, gerta litekeelako idatzi gehienak aurretik irakurrita izatea, eta, lehenengo aldi hartan sortutako zirrara, tamalez, berriro ere ez piztea, hori delako, hain zuzen ere, Zalduaren testuek erakusten duten ezaugarririk preziatuena berehalakotasun, ustekabe eta harritzeko gaitasunarekin batera.

Era berean, bi ahots ezberdin nabarmenak dira. Kontzientzia ludikoaz baliatuz, ezagunagoa da tonu ironikoa eta zorrotza erabiltzen duena; alabaina, nago 274 orrialdeko liburu batean gehiegizko erabilera hori nekagarria dela eta irakurleak ironiaren gaindosi batekin buka dezakeela. Beste ahotsak, gutxiago entzuten dugunak, konbentzitu nau. Liburuaren atal bakoitza irekitzen duen pasartean presente dago, “Ez goi eta ez doi” testua ere osatzen du eta “Literatura eta errealitatea” hausnarketan itzulingururik gabe agertzen da. Horrek, hain justu, bat egiten du Nabokovek dioenarekin “Lectures on Literature” (1980) liburuan: literatura asmakizuna da eta fikzioa, fikzioa; eta idazlea iruzurtia izan behar da, engainuz betetako unibertso izugarrien sortzailea. Orduan, nola ez, desadostasunak desadostasun, (euskal) literaturarekiko pasioa pairatzen dugunontzat ekarpen interesgarriak dira Zalduarenak.

Azken kritikak

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Mikel Asurmendi

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Igor Estankona

Lilurabera
Yurre Ugarte

Aiora Sampedro

Euskal literatura itzuliaren egiturak eta islak 1975-2015
Miren Ibarluzea

Javier Rojo

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Hasier Rekondo

Panpina
Erika Olaizola

Javier Rojo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Nuria Cano

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibai Atutxa Ordeñana

Abaro
Itxaro Borda

Aiora Sampedro

Odolik gabe
Alessandro Baricco

Nagore Fernandez

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Javier Rojo

Naparra, kasu irekia
Jon Alonso

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Hedabideak