kritiken hemeroteka

7.304 kritika

Azken kritikak

« | »

Zero K / Don DeLillo (Aritz Gorrotxategi) / Meettok, 2016

DeLillo herrenka Alex Gurrutxaga / Berria, 2017-03-05

Galdutako aukera: horixe ematen du Don DeLilloren eleberriaren itzulpenak. Zero K New Yorkeko idazlearen hamazazpigarren eleberria da, euskaraz irakur dezakegun lehena. Meettok etxeak argitaratu du, eta, euskaraz irakurrita, ez du ematen munduaren hamaika bazterretan idazle handitzat daukaten egilearen testua.

Kritika beti ados egon ez bada ere, oro har oso aintzat hartua izan da DeLillo —Nobela jasotzeko hautagai nagusietako bat ere bada—, eta adituek postmodernitatearen erretratista bikainen artekotzat jotzen dute. T. Pynchon, C. McCarthy eta P. Rothen belaunaldikotzat har daiteke, eta mundu mailako sona eman diote White Noise (1985), Underworld (1997) edo Cosmopolis (2003) bezalako eleberriek.

Zero K-n, magnate aberats baten emazteak kriogenizazioa aukeratu du etorkizun hobean “berpizteko” asmoz. Senarraren semea da narratzailea, eta haren begiradaren bidez jasoko dugu kriogenizazio-gunearen berri, eta baita, hirugarren partean, semeak AEBetan egiten duen bizitzaren berri ere. Bi alderdi nagusi daude, beraz. Batetik, teknologiaren eta heriotzaren inguruko gaia dago, oinarri etikoa daukana: teknologiaren bidez heriotza garaitu ote daiteke, ez al da absurdua ideia hori, eta abar. Bestetik, pertsonen harremanak daude: aita-semeena batez ere, eta baita semeak bere ohekidearekin daukana ere. Harreman indargeak dira, hartu-eman gutxikoak, eta erlazioen krisi hori da eleberriak islatzen duena.

DeLillo gure garaiaren patologo zorrotza da. Birsortzen duen mundua ziurgabetasunean galtzen da, espektrala da; pertsonaien identitatea grisa eta ahula da; eta teknologiaren presentzia, berriz, erabatekoa, pertsonaiak errealitatearen eta mundu teknologikoaren artean galtzerainokoa —pantailak, beti pantailak—. Nobelaren beste hari filosofiko inportante eta konplexu bat izenaren —izendatzearen— eta izanaren ingurukoa da: “Zergatik ez jarraitu gure hitzak fisikoki etorkizunean?”.

DeLillo irakurtzean, zalantza egin dezake batek ea egileak zer erakutsi nahi digun, gizarte garaikidearen irudi ahalik eta objektiboena, honen bikaintasuna, ala gure bizimoduaren deriba apokaliptikoa. Zalantzak zalantza, begiratu kritiko eta analitikoa dauka egileak, kirurgikoa, eta horrela uler daitezke irudikatzen dituen mugako egoerak ere. Ezin esan, hala ere, ideia erabat garbi edo panfletariorik ematen duenik; tesi-nobelak baino, hipotesi-nobelak dira DeLillorenak, galderaz beteak.

Itzulpenari dagokionez, hasieran iradoki bezala, saihetsezina ematen du iruzkin negatiboak. Orokorrean, euskararen adierazkortasun falta nahiko nabarmena da. Gainera, ez da ulertzen erraza ingeles-euskara baliokidetza bilatzeko segitako kriterioa: hautu linguistiko bitxiak —hitz bakarra itzultzeko sinonimoen erabilera, adibidez—, lexiko preziosista —erabilera urriko hitzak hitz ingeles arruntentzat—, eta abar. Azkenean, erabilitako euskararen naturaltasun eta sinesgarritasun falta direla medio, herrenka egiten du testuak —eta irakurleak— aurrera.

Don DeLillok merezi du, dudarik gabe, irakurketa ahalegin bat bederen. Beste kontu bat da Zero K-ren argitalpen honek literaturzale euskalduna ase ote lezakeen.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Igor Estankona

Jekyll doktorearen eta Hyde jaunaren kasu bitxia
Robert Louis Stevenson

Joannes Jauregi

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Aiora Sampedro

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Alex Uriarte

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Iratxe Esparza

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Ibon Egaña

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Javier Rojo

Fake news, ez dira atzo goizekoak
Fito Rodriguez

Mikel Asurmendi

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Peru Iparragirre

Mila ezker
Garbiñe Ubeda

Aritz Galarraga

Atzerrian
Nerea Balda

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Maddi Ane Txoperena Iribarren

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Cesare Pavese

Aiora Sampedro

Artxiboa

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Hedabideak