kritiken hemeroteka

8.335 kritika

« | »

Ibaiertzeko ipuina / Oihane Amantegi Uriarte / Elkar, 2020

Minaren geografia Hasier Rekondo / Deia, 2020-07-25

“Zera, goza zitezkeela gauzak ere, minaren erditik bertatik”. Oihane Amantegiren (Amorebieta-Etxano, 1985) estreinako lanak ‘opera primek’ jorratu ohi dituzten eduki zein moldeetatik aldentzeko nahiari tiraka sortutako nobela laburra dugu. Esaterako, ez da nabarmentzen estreinako liburuek erabili ohi duten osagai autobiografikoa, ezkutuan ez bada. Auto-fikzioaren garai nahasiotan eskertzeko ahalegina dugu, inondik inora.

Ameriketako Estatu Batuetako hegoalde sakonenean (zer ez da sakona geografiaz ari garenean?), Alabamako Ochlockonee ibaiertzean, kokatu narrazioak genero ezberdinen arteko uztarketa ausart baten emaitza dugu: nobela kontzeptuala zein ukitu poetikoz zipriztindu ipuingintza elkarri ate joka ari baitira liburu osoan zehar, eta ez da falta ñabardura magikoa, ni neu azken horren oso zale izan ez arren.

Lehen begiratuan, isiltasunen indarraren eraginez molde xumean idatzi narrazioak Faulkner-en Yoknapatawpha konderrira garamatza nolabait, 8 urteko ume baten ikuspuntutik ehundu nobela horri mito greziarrak zein osagairik psikologikoak gehituko zaizkio, besteak beste. Opera prima bat izanagatik, ausardia zein sakontasuna bidaide ditu Amantegik. Aipatu narrazioaren xumea tentuz ibiltzeko baliabide gisa erabiliko du. Egileak ez du kasik elementu narratiborik garatu behar zorionez edo zoritxarrez gure memoria kolektiboan iltzatutako, film zein nobela arras ezagunen bidez iltzatu ere, lurraldea baitugu Ochlockonee-ko ibaiertza. Edozein lurralde izan zitekeen, Tupelo Honey eztiak musika erreferentzien (Dylan, Van Morrison…) ttanttekin nahastea gozagarria izan arren.

Barne-narrazioa gailentzen doan heinean, Amantegiri kostatu egiten zaio erritmoa aurkitzea, motiboen errepikapenagatik gehien bat, protagonistak Karonteren erreinutik datorren ahizparekin duen harreman “magikoari” fantasmagorien kutsua baitario. Alta bada, eszena laburretan eratu barne-pentsamenduari tiraka narrazioaren botere kontzeptualak elementu narratiboen urritasuna estaliko du (erreka, harmonika bat, etxea, eztia, bigarren planoan tragedia pairatzen duten gurasoak, auzokide afroamerikar kasik mitikoetatik umeak jaso pertzepzioak…). Bizitza deitzen dugun ‘Rayuela’ honi ekin baino lehen heriok eragin minaren geografian kokatzea irakurlea baitu nobelak xede nagusi, denboraren iragan naturalari so eginez, bizitza eta heriotza gauza bera izan daitezkeela baina erabat ezberdinak direla iradokiz.

Gurean, poesia liburuek etengabeko literatur iruzkinak jasotzen dituzten bitartean, apika laburragoak direlako edota literatur iruzkingileak ez garelako horretaz bizi, arras bitxia da honelako narrazio berritzaileek orain arte kritika bakar bat bakarrik jasotzea.

Dena dela, Oihane Amantegik ustekabe galanta oparitu digu konfinamenduen ondorengo uda berezi honi ekin baino lehen. Hutsune fisikoek sortzen duten arranguretan hausnar eginez burutu murgilketa narratibo xume bezain konplexu honek Amantegik narratzaile onduen ahots propioa duela erakusten baitu. “Zeren inork ez du heriotzatik ezer jakin nahi, zintzurrunetik sartzen zaizun arte. Eta tira, erabaki ahal izanez gero, nik neu ere ez nuke heriotzaz ezer jakin nahiko.”

Azken kritikak

Horma
Marlen Haushofer

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ura ez baita beti gardena
Xabi Lasa

Joxe Aldasoro

Zoo
Goiatz Labandibar

Paloma Rodriguez-Miñambres

Xomorroak
Julia Guillamon

Nagore Fernandez

Monogamoak
Iñigo Astiz

Asier Urkiza

Metamorfosia
Franz Kafka

Aritz Galarraga

Mesfida zaitez
Bea Salaberri

Jon Jimenez

Nazionalismoaren alde eta aurka
Joxe Manuel Odriozola

Mikel Asurmendi

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Paloma Rodriguez-Miñambres

Manttalingo alaba
Mikel Etxaburu

Jose Luis Padron

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta

Irati Majuelo

Hormako atea eta beste ipuin batzuk
H.G. Wells

Hasier Rekondo

Zeru-lurren liburua
Jon Gerediaga

Jon Martin-Etxebeste

Artxiboa

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

Hedabideak