kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Poesia kaiera / Eugenio Montale (Anjel Lertxundi) / Susa, 2015

Montale ‘infinito’ Alex Gurrutxaga / Berria, 2015-11-22

Eugenio Montale (1896-1981) XX. mendeko italiar poesiaren goien graduan dago, Ungaretti, Saba edo Quasimodorekin batera. Are gehiago, poesia modernoan, oro har, izen handia da Montalerena (Nobel Saria 1975ean). Hala ere, euskal literaturara ez da iritsi haren oihartzun handirik, eta Munduko Poesia Kaierak bildumarako Anjel Lertxundik itzulitako hauxe da Montaleren poesiaren lehen agerpen sendoa.

Poeta zorrotza zen Montale: ez dauka obra bereziki ugaria, baina erabat zaindua da, fin-fin lantzen baitzuen poemaren ertz oro. “Poeta izatea ez da meritua”, idatzi zuen, “berezko bizio bat baizik ez da. Beldurrez eramaten den zama”.

Bi aro nagusi bereizten dituzte adituek Montaleren obran. Lehena, laudatuena, hermetismoan kokatzen da: kutsu filosofikoko poesia da, metafisikoa maiz, eta zentzua modu itxian aurkezten du. Garai horretakoak dira Montaleren Txibia-hezurra (1925) edo Ekaitza eta beste (1956). Lehen poemategiek batasun handia dute, baina irakurlearentzat itxi samarrak ere badira. Sintaxia konplikatua da, menpeko perpaus luzeekikoa, eta lexikoa ere ez da nolanahikoa, erlazio semantiko zainduetan loratzen baita. 1971n, Satura poemategiak (nolabait, aniztasuna eta satira) mugarri bat jarri zuen poetaren ibilbidean. Orduz gero haren poesia ez da hain tapitua, narratiboagoa da, eta adierrazagoa ere bai. Antologia honetan, poema gehienak bigarren fase horretakoak dira.

Gazterik azaleratu zen Montaleren gogoeta eta bakardaderako joera, eta poesian islatu zuen “male di vivere” delakoa, Annecyren lakua bezalako poemetan. Askotan ihesbide bakarra “zu” femenino batek gorpuzten du; honela idazten du Xenia-n: “Zure hitz hain baldar eta zuhurtasun gutxikoa da/ orain asetzen nauen bakarra”. Iruditeria aberats eta sentikorra sortzen du poetak: ludiaren behaketan plazer hartzen du, eta itsasoaren zakarkeria eta limoien usaina hunkigarri zaizkio. Baina modernista gehienek bezala, behera behar du, “hiri zalapartari”-ra, nondik zerua ez den puskaka baizik ikusten.

Montale musikan aditua zen, eta poesiari buruz bat etorriko zen Verlainerekin: “De la musique avant toute chose”. Hitzen musika lortu nahi zuen, edo, bere hitzetan, musika hitzez egina. Ez da harritzekoa, beraz, metrika, errima eta hoskidetasuna oso zainduak izatea; halaxe, adibidez, Euria ari du poeman: tantaka bezala doa, edukiaren eta formaren zentzuak uztartuz.

Lertxundiren itzulpena ona da ene ustez. Metrikari eta errimari uko egin behar izan die (nola egin bestela?), baina Montaleren poesiak bezala, itzulpenak ere badauka aire klasiko eta hertsi bat (hala sintaxian nola lexikoan), eta horrela behar du nirekiko. Baliokidetza eta musikaltasuna lortzeko ahalegina ere sumatzen ahal da; adibide bat: jatorrizko “la luce si fa avara, amara l’anima” bilakatu da “argia da bihurtzen zikoitza, mingoitza arima”. Besteak beste, Mediterraneoa poema antologikoaren itzulpena azpimarra daiteke.

Montaleren poesia konplexua bezain aberatsa da, formalki oso landua. Poetak berak esana da: “Poesian funtsa ez du edukiak/ baizik Formak”. Eta irakurleak sumatzen du gaiaren eta formaren oreka justua, poemen batasuna eta indarra, hitzez hitz osatzen den mundu poetikoaren sendotasuna: mundu ia mugagabea…

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak