susa | literatur emailuak | literaturaren zubitegia | euskarari ekarriak | armiarma | klasikoak | aldizkarien gordailua | basquepoetry | ipuina.eus | ganbila.eus

« Errua eta maitasuna | Kafka, Aresti eta besteak »

Errautsera arteko sugarra / Imanol Zurutuza / Elkar, 2002

Amapolaz estalitako landa Igor Estankona / Gara, 2002-11-16

Elkar argitaletxeak prentsan sartutako iragarkiak ez zuen dudarako tarterik uzten. Ez ditut berba zehatzak gogoratzen, baina ikaragarria egin zitzaidan: artelan bat geneukan aurrez aurre, bai eduki aldetik zein idazkeraren aldetik. Egiaztatu beharra zegoen, ez bainuen uste liburuak justiziarik egingo zionik horrenbesteko maximalismoari. Ondorio potoloegiak albo batera utziz eta, halaber, onartuz literatura ez dela zientzia, bat gatoz bi kualitate funtsezko horietan: luma landuak eta eduki finak berezia —oso berezia— bihurtzen dute liburu hau. Beti ezagunak zaizkigun erreferentzien bila dabilen memoriak beste liburu bat ekarri zidan gogora hau irakurtzen ari nintzen bitartean. Susana Tamaroren “Va dove ti porta il cuore” (Bihotzak zaramatzan lekura). Liburu harekin izandako iluntze malenkoniatsuak freskatu dizkit liburu honek. Triesteko idazlearena baino gogorragoa iruditu zait, hala ere, usurbildarrarena. Orduko haretan heriotza kontsumatutako zeozer zen eta, oraingoan, guztiz ixten ez den ate bat. Estadio desberdin biren arteko besarkadatik idatzita dago, haizeari buruz haizebegitik idatzi behar dela uste duen idazle batek moldatua.

Kasu honetan, alargunak kontatzen du zelan ari den alargun geratzen, emaztea heriotzerantz doan bitartean, amapolaz estalitako landa eder baina pozoitsu batetik. Noiz gaude hilda? Nola deitzen zaio hemen bakarrik geratzen denari? Alarguna ala heriotza-kidea? “Zenbat” hiltzen da beste hori? Zer pentsatua ematen duten galdera asko daude liburuan, modu leun eta ederrean pausatuak. Ezinbestekoak bihurtzen dira heriotzari buruzko gogoetak, ezezagun zuri horren gainean garai orotako artistek sortutako koadroak edo klasikoen aipuak. Ezinbestekoak, baita, idazleak sortutako “hiztegi subjektiboan” aurki ditzakegun definizioak ere, terra incognita bat zeharkatzen ari garenaren kontzientzia ematen digutenak. Liburuaren erritmo geldoan gosez mantentzen dute irakurlea, giza kondizioaren inguruan hausnartzeko nahikoa baitzaigu batzuetan Moneten mitxoleten koadroa.

Ez dakit esanguratsua izan daitekeen, baina, Moneten koadroaz ari garela, 60. orrialdetik abiatu eta 82.ean oraindik presente egoteak ematen du liburuaren martxaren neurria. Gehiegizko geldotasunaren mugan dago behin baino gehiagotan. Hala ere, irakurleak berak ebatzi behar du horrek on edo gaitz egiten dion liburuari eta gaiaren zerbitzura dagoen ala ez. Mugimendua ere badago, zelan ez. Mugimendua lehenaldi inperfektu batetik sortzen da, senar-emazteen bizipenetatik, geldotasuna jadanik azaldu dugun gogoetak irudikatzen duen bitartean.

Ekidin ezina den minbizi baten aurka mekanikoki libratu ohi den borroka kontatzen da. Borroka hori, denborarekin, prestaketa aro bat dela konturatzen gara. Ezjakintasunetik egiten zaio aurre minbiziari eta hori berori da izugarriena. Protagonistak ez dira bereziki ausartak edo bereziki koldarrak. Lehenbizi jakin-mina ase nahi dute, hitz teknikoak darabiltzan sendagileari galderak egiten dizkiote. Baina airean badago beste bigarren duda hori. Eta bigarren duda horrek berdin balio du betiko doanarentzat zein bertan geratzen denarentzat.

Protagonistak heriotzaren argi hotza ikusi du, emaztearen aurpegian islatua. Eta hori kontatzen digu. Idazlea da, beraz, idazten ari dena. Idazlea, funtsean, protagonista.