kritiken hemeroteka

8.352 kritika

« | »

Su zelaiak / Mikel Peruarena Ansa / Susa, 2014

Agur maitasuna, agur bizitza Alex Gurrutxaga / Berria, 2014-12-14

Asmakuntza teknologiko berrienak gerraren mesedetan ipinita, sarraskien aroa abiarazi zuen Gerra Handiak. Haren su zelaietan sartu da Mikel Peruarena azken eleberrian, Baionako 49. erregimentuari segika. Euskal literaturan ez da asko jorratu izan 14ko gerra, eta idazleak haren muinera jo du: nobelaren lau ataletarik bi gerrako frontean kokatuak daude (2.a eta 4.a), eta beste biak, berriz, herrietan.

Mobilizazioaren berri emanez hasten da nobela, fokua herriz herri mugitu, eta pertsonaia zein giro askoren argazkiak eginez. Fragmentu anitzeko collageak gerrarako deiak jendartea nola harrapatu zuen erakusten du. Horrez gain, mende hasierako giroaren printza gehiago ere agertzen dira: xuri eta gorrien politika, Lore Jokoak, Amerikara joaten den jendea, eta abar.

Behin gerran sartuta, hasierako pertsonaia kopurua gutxituz doa. Hain zuzen, 3. atalera iritsita, fokua gero eta gutxiago mugitzen da, eta narrazioa orekatuagoa da. Pertsonaia batzuk, baimenak direla medio, etxera itzultzen dira, eta horiei jarraituz erretratatzen ditu narratzaileak herri hutsetako giroa, etxean dauden emakumeen lan ugaria, zerbitzu falta, eta abar.

Kontakizuna lineala da baina, horretaz aparte, estilo bilaketa nabarmena igartzen da, eta saiatze horretan —gehienean behintzat— garaile da nobela. Nabarmendu daitekeen ezaugarrietako bat egitura paralelistiko eta errepikapenen erabilera da; adibidez, esaldi hipotetiko segida nobelaren hasieran, edo “À Berlin!” esapidearen errepikapena aurrerago. Beste ezaugarri bat da 2. eta 4. ataletan paragrafoak erabat eten gabe daudela, gerraren jarraikortasuna eta deskantsurik eza iradokiz. Azpimarratzekoak dira, era berean, Luroren barne-bakarrizketak, eldarnioraino iristen direnak: gertaera traumatikoak kanalizatzeko zailtasunaren erakusle ona dira. Azkenik, ezin da hizkuntza-estiloa aipatu gabe utzi: lapurterazko kutsuarekin aberastu du idazleak estandarra, eta aire klasiko gisakoa ere badu sintaxiak.

Eragozpen nagusi bi ditu nobelak. Alde batetik, hasierako paisaia eta pertsonaia ugariak desagertzen joaten dira istorioak aurrera egiten duen heinean, eta horrek gerraren izaera islatzen du; baina, 2. atalean, hariak lotu beharrean ari da narrazioa, hautatutako formak trama behartu eta diluituko balu bezala. Beste alde batetik, detaileetara jo du idazleak; aldi berean, ordea, makrohistoriatik gertu dabil. Izan ere, ñabardurak gertaera historiko eta gerrako peripeziei dagozkie, eta ez pertsonaien karakterizazioari edo giza harremanei. Azken horiek 3. ataletik atzera hasten dira nagusitzen, soldaduen bizipen pertsonalak gehiago azaleratzen direnean. Arrazoi bi horiek direla eta, liburuak irabazi egiten du aurrera egin ahala, eta eraginkorragoa da arreta Filipe, Etien edo Josephengan jartzen duenetik: pertsonaiek, gero eta gutxiago izanik, protagonismoa irabazten dute, eta estiloak istorioaren mesedetan jokatzen du. Horrela, azpimarratzekoa da azken atalak daukan indarra.

Atal horretan bertan Craonneko kantua agertzen da: “Adieu la vie, adieu l’amour…”, dio. Gerra Handia deshumanizazioa eta heriotza izan zen; hildako soldaduak, zenbaki bat baizik ez gerraren parametro ankerretan. Ederki erakusten du hori Peruarenak Su zelaiak-en.

Azken kritikak

Francesco Pasqualeren bosgarren arima
Unai Elorriaga

Joxe Aldasoro

Lanbroa
Pello Lizarralde

Mikel Asurmendi

Sorginak, emaginak eta erizainak
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ez naiz ondo akordatzen
Karlos Linazasoro

Mikel Asurmendi

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Amaia Alvarez Uria

Presbiziak lagundu omen digu
Edu Zelaieta

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Aitor Francos

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Jon Jimenez

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Asier Urkiza

Maitasuna eta dirua, sexua eta heriotza
Mckenzie Wark

Nagore Fernandez

Fiesta: Eguzkia jaikitzen da
Ernest Hemingway

Aritz Galarraga

Biharraren hegietan
Maddi Sarasua Laskarai

Maddi Galdos Areta

Gaueko azken expressoa
Eneko Aizpurua

Aiora Sampedro

Aingeruak eta neskameak
June Fernandez

Ibon Egaña

Artxiboa

2024(e)ko uztaila

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

Hedabideak