kritiken hemeroteka

7.247 kritika

Azken kritikak

« | »

Ipar haizearen kontra / Daniel Glattauer (Irati Elorrieta) / Alberdania-Erein, 2011

Errealitate birtualeko beldurra Bixente Serrano Izko / Berria, 2011-11-27

Literatura molde berriak sortu behar zituen iraultza informatikoak, ziberespazioan bertan eta beronek eragin Gutenbergen eremu tradizionalean. Orain berri, eragin horren peko bi lan literario euskaratu digute gure itzultzaileek: Aitaren pitokeriak twitter-eko testu laburretan oinarritua bat, eta gaur hizpide hartu dudan Ipar haizearen kontra eleberria, e-postaz eginiko mezu-trukeak guztiz osatua, bertzea.

Kale birtualetan paseoan, ezustean topo egin dute elkarrekin Leok eta Emmik, edozein kale fisikotan gerta daitekeen bezala. Emmiren lehen hitzak okerreko oinezko birtual batengana, Leorengana, helduko dira eta elkarrizketa sortu. Lehen begiradako kimika halako batek bultzatuko ditu bi solaskideak harreman birtualetan jarraitzera (“poztuko naiz berriro ere halabeharrez nire helbidean galtzen bazara”), elkarrekin maitemintzeraino, horratx eleberri honen lehengaia.

Harreman birtual hutsak, ezagutza fisikorik gabe: hitzek, hauen uhinetan kizkurturiko irudimen, protagonisten desio, kezka eta barne beharrek emanen diote gorpuzkera maitaldiari. Poesia, ironia, liluramendua, elkarrekiko desengainuak, haserrealdiak, arrenak, berradiskidetzeak… hitz hutsen bidez eraikitako mundu bat, errealitate fisikoaren ordezko. Ezin kendu irakurle honen burutik Popperrek 1940ko hamarkadan irudikaturiko “gizarte bat gizonek elkar aurrez aurre ia inoiz topatzen ez dutena” baina zeinean “indibidualismo berri bat azaltzen” den: “lotura espiritualek paper handiagoa joka dezakete lotura [...] fisikoak ahuldu direnean”.

Halere, hain biziak, hain emozioz beterik, hain irudimentsuak, hain ilusiozkoak direnez maitaleek elkarri egokitzen dizkioten gorputzak eta “arimak”, hain adierazkorrak mezuak eta lengoaia, non gehiago etorri zaidan burura Erdi Aro trobadorezkoa, amodio platonikoetako poema haiek, ilusioetan eta desengainuetan igeri egiten zuten haiek. Platonikoak baina fisikoki grinatsuak, eta aldi berean harreman zuzenen beldur, errealitateak ekarriko zizkien dezepzioen beldur: “Leo, ezagutu nahi nauzu?”, galde egiten du Emmik; eta Leok erantzun: “Eta zer irabaziko nuke nik horrekin?”, “gehiago gustatzen zaizkit halako elkarrizketak”; Emmik, ostera, itu-ituan asmatuz: “A bai, poeta erotiko odol-hotza, hortaz”.

Poppertarra ala trobadorezkoa mundua, aurrez aurre jartzen digu eleberri honek fantasiazko eta errealitateko dimentsioen kontrastea, errealitateak sortzen digun beldurra eta sarri fantasian bilatzen dugun babesa: “Ez zara erreala, [...] fantasiazko figura besterik ez zara, sentimenduen zorion mugagabearen ilusioa [...], hizkiz eraikitako maitasun-utopia”; baina ezagutza errealera, fisikora, salto egiterakoan, “dimentsio-aldaketarako” prestatzerakoan, “aitor dut oso urduri nagoela”. Hots, mundu fisikoaren beldur, pantailakoarekin ametsetan babestu nahiago. Arriskutsua betiere, paradoxikoki, hitzen altzoaren babesa: teklatuan barna dabiltzan iratxo horietako batek hizki bakar bat bertze baten ordez jartzen baldin badu, nahikoa izan daiteke dimentsio-aldaketa eragiteko, eta akabo mundu birtuala, berriro ere hau eraikitzen hasi behar: mundu erreala bezain hauskor, erorkorra, eta zentzu horretan beldurgarria ere, dugu fantasiazkoa. Beldurra eta beraren aurreko babes nahia dira beti egiazkoak, bai errealitate petralean, bai mintzoen olinpoetan.

Urtebete inguru iraunen dute protagonistek elkarren irudiak mentalki zirriborratuz eta sentsualtasun bakartiz dastatuz. Ordu gutxitan dasta dezake irakurleak Glattauer idazle austriarraren poema birtual kitzikagarri hau.

Azken kritikak

Basa
Miren Amuriza

Peru Iparragirre

Gailur ekaiztsuak
Emily Brontë

Amaia Alvarez Uria

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Javier Rojo

Hausturak
Jokin Muñoz

Txema Arinas

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Aiora Sampedro

Katigatu ninduzun librea nintzena
Laura Uruburu

Joannes Jauregi

Ezagutzaren matazak
Emagin

Ibai Atutxa Ordeñana

Ez erran deus
Jon Arretxe

Estibalitz Ezkerra

Poesia kaiera
Idea Vilariño

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Javier Rojo

Poesia kaiera
Cesare Pavese

Igor Estankona

Iraumen
Alexander Martinez Iturria

Peru Iparragirre

Amek ez dute
Katixa Agirre

Javier Rojo

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Hedabideak