kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Ravel / Jean Echenoz (Gerardo Markuleta) / Meettok, 2007

Nekeaz Ibon Egaña / Berria, 2007-07-29

Aritz Galarragak Gara-n egindako elkarrizketa batean zioen Jean Echenozek azken eleberri honetan egin dituen aldaketak zor zaizkiola “fikzio hutsarekiko halako akidura bati (nahiz kontziente naizen fikzioa ez dela inoiz purua), errealitatera berariaz nobelarenak diren tresnekin begiratuz hurbiltzeko asmoari”. Eta, hala, aurreko nobeletatik aldendu eta oinarri errealdun fikziora egin du jauzi Goncourt saridunak, Maurice Ravelen inguruko nobela osatzeko. Distantziak distantzia, W.G. Sebald etortzen zaio bati gogora, bere Emigratuak, eta fikzioa, errealitatea, memoria eta historia konbinatzetik sortzen den literatura interesgarria, fikzio hutsaz nekatu ostean ere nobelari, kontakizunari nondik eta nora joa uzten diona.

Ez baita musikari baten biografia (are gutxiago hagiografia, mirespenak mirespen) Echenozen Ravel hau, ezta nobela historikoa ere, baina biografiatik eta historiatik badu. Dokumentazio eskerga eginagatik, Echenozek ez du datu exhibizionismorik egiten, ezta informazio gehiegikeriaz irakurlea itotzen ere. Aitzitik, idazleak musikariarengan erakargarri, obsesibo, gatibagarri aurkitu eta bilatutakoaren gaineko fikzioa da Ravel: haren insomnioa, dandy itxura bitxia, maniak eta neurak, kezka sortzaileak…

Pertsonaia nobelesko bihurtu du Echenozek Ravel, baina mitifikazioan, idealizazioan erori gabe; alegia, ez da, zorionez, artistaren jenialtasunaren inguruko klixe eta estereotipoez baliatu pertsonaia sortzerakoan eta hala lortu du pertsonaiaren irudi konplexu, irristakor baina erakargarria garatzea. Asperdurak obesionatutako gizon bat, hogeita bost pijamarekin bidaiatzen duena, maitasunarekiko eszeptiko dena da, besteak beste, Echenozen Ravel.

Idazleak Ravelen bizitzako epe zehatz bat baino ez du hartu kontagai: hil aurreko hamar urteak, hain zuzen, artistaren konposatzaile bizitzako une gorena (AEBetan barrena eta Europan ere arrakasta ikusgarria bildu zuenekoa) eta hortik heriotzarainoko gainbehera, sorkuntza gizonarekin batera apaltzen eta hiltzen doan prozesua du hizpide Echenozek, gizonak eta gorputzak sorkuntzari ateak itxi arterainokoa. Prozesu horretan, baina, hainbat gai eta obsesio doa agertuz egilea: sortzailearen eta interpretearen arteko auzia (Ravel eta Paul Wittgensteinen arteko gatazken bidez), obraren sortze-prozesuaren eta haren harreraren arteko aldeak (Boléro tarteko), estimazio publikoaren atzeko bakardade indibiduala… Pertsonaiaz batera, giro eta garai historiko jakin batekiko interesa ere badago nobela honen ernamuinean, hots, bi Mundu Gerren arteko Europako (eta AEBetako) giro kultural berezia erretratatzeko asmo lortua.

Guztia modu inteligentean konpontzen du Echenozek, nobelak funtziona dezan perspektiba narratiboa egoki hautatu eta erabiliz. Biografietako eta historia liburuetako estilo orojakile eta objektibo-asmokoetatik urrun guztiz, narratzailea istorioan inplikatzen da, eta irakurlea ere inplikatu egiten du konplizitate keinuak eginez eta biak jakintza maila berean jarriz. Aske baina oso modu neurtuan, iritziak tartekatzen ditu narratzaileak gertakizunez, denboran jauziak egiten ditu nahieran, eta bere jakintzaren mugak bistan ere uzten ditu, Ravelen bizitzaren alderdi ezezagunez ari bada. Kamera pertsonaiarengana etengabe hurbiltzen eta urruntzen delako sentipena du irakurleak, oraintxe lehen planoak oraintxe plano orokorrak erakutsiz, pertsonaia iheskor bat irudikatuz (inkietantea da erabat pertsonaiari beti Ravel abizen soilez deitzeko hautua, esaterako).

Arnasa eteten duen azken kapitulu ezin zehatz eta zorrotzago batekin amaitu arte, ez du interesik galtzen Gerardo Markuletak dotore itzulitako Ravel nobelak.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak