kritiken hemeroteka

7.500 kritika

Azken kritikak

« | »

Inon izatekotan / Juan Luis Zabala / Susa, 2006

Ezin kabitu Aritz Galarraga / Gara, 2006-08-05

Garai batean bai, garai batean mundu guztiak zeukan koaderno txiki bat logelako mesanotxean, eguneroko gauza txikiak apuntatzeko balio zigun koaderno txiki bat. Egunkari intimoak izan ohi ziren, kasurik egiten ez zigun hari eskainitako poemekin beteak edota galdera existentzialistekin (nor naiz, nondik nator, nora noa). Gaur egun ez, gaur egun inork edo inor gutxik erabiltzen du horrelakorik. Neurri batean, blogek (egunkarien generazio berriek) betetzen dutelako egunkariek betetzen zuten funtzio testosterona-askatzaile hura (eta barkatu gag-aren maskulinitatea). Neurri batean, idazteak berak ere zentzua galdu duelako gure gizarte moderno honetan.

Bada baina, egunkarien azpigeneroa desagertu baino lehen bere testigantza paper inprimatuan utzi nahi izan duenik. Juan Luis Zabalaren kasua da hori. Inon izatekotan izenburupean (“Koaderno honek izan zitzakeen beste izenburu batzuk: “Autoerretratua”; “Autobihotzgrafia”; “Basoilarrak kantatzen dizu”…”), 1985. urtetik gaur egunerainoko bidea egin du azkoitiarrak. Bizitza oso bat, alegia. Urte horietan zehar, ohar-koaderno intimoan idatzitakoak askotarikoak dira, botikan bezala: gogoetak (literaturari buruzkoak eta ez), kezkak (berdin), testu literarioagoak (ipuinak, poemak eta abar), aforismoak ere bai.

Jose Luis Garcia Martin idazle eta kritikariaren ideiaren arabera, egunkaria bi garai ezberdinetan idazten da: lehena, oharren egunerokoan. 22 urterekin, artean gazte eta berde, ekin zion Zabalak liburuko testuak idazteari. Norbaitek, agian, gogoraraziko digu Rimbaud poetaren kasua, baina, zoritxarrez edo zorionez, denok ez gara Rimbaud. Denok ez ditugu gure obrarik onenak hogei urteen bueltan idatzi (hori espero dut, behintzat). Eta liburu hasierako testu horietan nabaritzen da gazte zeneko Zabalaren idazkera lañoa, pisu literario handirik gabekoa, egunkari intimotik baino egunkari literariotik gertuago dagoena.

Eta hasierako testu horietan gerora ere liburu osoan zehar mantenduko den tonika errepikakor samarra finkatzen da: zoro eta umeekiko nolabaiteko miresmen puntu bat, artaldetik at egotearen sentsazio errotua, idazten den horren erridikulutasunaren aitorpena, idaztea ihesbiderako aukera gisa agertzea… Bai, egia da, bestelako testuak ere badaude, literarioagoak diren testuak nahi bada. Baina nahiz eta bestelako testuak ere badauden, pisu gehiegi hartzen dute axaleko horiek. Niri behintzat geroko irakurketa gehiegi baldintzatu didate. Eta liburu osoan sentsazio berbera izan dut, egunkari intimo eta literarioaren arteko mugan, batetik bestera ibiltzearena, marra definigaitz hori etengabe zeharkatzen aritzearena.

Garcia Martinen hitzetara bueltatuz, argitaratzeko txukuntze lanak egiten direnean izan ohi da egunkaria idazten den bigarren garaia. Idazketa horretan zaindu beharko ziratekeen, nire ustez beti, eta liburuaren mesedetan, Inon izatekotan honen bi herrenak: testuen literariotasuna eta gaien errepikapena. Are gehiago idazlearen hitz hauek ezagututa: “ez zuen lanik eskatzen: bizi eta horren arabera, diariorako moduko zerbait ikustean, diarioan isuri. Hasieratik izan nuen argitaratzeko asmoa”.

Juan Luis Zabalaren historia eta liburua bera laburbiltzen omen duen esaldia hondar orrietan aurkitu duguna: “traba nintzen baina kabitu naiz”. Ni neu, ordea, ezin kabitu ibili naiz liburu honetan, batzuetan barruan nintzelakoan, besteetan nahikoa urrun. Ez nuen kritikarako eskaintzen didaten tarte hau Xabier Gantzarainek, beste behin, Susarentzat egindako azal bikaina aipatu gabe utzi nahi.

Azken kritikak

Kapitalismoa eta emakumeen aurkako indarkeria
Silvia Federici

Irati Majuelo

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Hasier Rekondo

Zendabalitz
Erika Elizari

Javier Rojo

Etxera bidean
Xamar

Mikel Asurmendi

Miñan
Amets Arzallus Antia

Mikel Asurmendi

Zendabalitz
Erika Elizari

Aiora Sampedro

Isiltasun urte luzeak
Francisco Castro

Joannes Jauregi

Bertsoaren harria
Koldo Izagirre

Mikel Asurmendi

Karanbola hirukoitza
Eneritz Artetxe

Amaia Alvarez Uria

Bilduma bat
Sandro Penna

Irati Majuelo

Bilduma bat
Sandro Penna

Igor Estankona

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Javier Rojo

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Mikel Asurmendi

Izurria
Albert Camus

Txema Arinas

Artxiboa

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Hedabideak