kritiken hemeroteka

7.044 kritika

Azken kritikak

« | »

Inon izatekotan / Juan Luis Zabala / Susa, 2006

Ezin kabitu Aritz Galarraga / Gara, 2006-08-05

Garai batean bai, garai batean mundu guztiak zeukan koaderno txiki bat logelako mesanotxean, eguneroko gauza txikiak apuntatzeko balio zigun koaderno txiki bat. Egunkari intimoak izan ohi ziren, kasurik egiten ez zigun hari eskainitako poemekin beteak edota galdera existentzialistekin (nor naiz, nondik nator, nora noa). Gaur egun ez, gaur egun inork edo inor gutxik erabiltzen du horrelakorik. Neurri batean, blogek (egunkarien generazio berriek) betetzen dutelako egunkariek betetzen zuten funtzio testosterona-askatzaile hura (eta barkatu gag-aren maskulinitatea). Neurri batean, idazteak berak ere zentzua galdu duelako gure gizarte moderno honetan.

Bada baina, egunkarien azpigeneroa desagertu baino lehen bere testigantza paper inprimatuan utzi nahi izan duenik. Juan Luis Zabalaren kasua da hori. Inon izatekotan izenburupean (“Koaderno honek izan zitzakeen beste izenburu batzuk: “Autoerretratua”; “Autobihotzgrafia”; “Basoilarrak kantatzen dizu”…”), 1985. urtetik gaur egunerainoko bidea egin du azkoitiarrak. Bizitza oso bat, alegia. Urte horietan zehar, ohar-koaderno intimoan idatzitakoak askotarikoak dira, botikan bezala: gogoetak (literaturari buruzkoak eta ez), kezkak (berdin), testu literarioagoak (ipuinak, poemak eta abar), aforismoak ere bai.

Jose Luis Garcia Martin idazle eta kritikariaren ideiaren arabera, egunkaria bi garai ezberdinetan idazten da: lehena, oharren egunerokoan. 22 urterekin, artean gazte eta berde, ekin zion Zabalak liburuko testuak idazteari. Norbaitek, agian, gogoraraziko digu Rimbaud poetaren kasua, baina, zoritxarrez edo zorionez, denok ez gara Rimbaud. Denok ez ditugu gure obrarik onenak hogei urteen bueltan idatzi (hori espero dut, behintzat). Eta liburu hasierako testu horietan nabaritzen da gazte zeneko Zabalaren idazkera lañoa, pisu literario handirik gabekoa, egunkari intimotik baino egunkari literariotik gertuago dagoena.

Eta hasierako testu horietan gerora ere liburu osoan zehar mantenduko den tonika errepikakor samarra finkatzen da: zoro eta umeekiko nolabaiteko miresmen puntu bat, artaldetik at egotearen sentsazio errotua, idazten den horren erridikulutasunaren aitorpena, idaztea ihesbiderako aukera gisa agertzea… Bai, egia da, bestelako testuak ere badaude, literarioagoak diren testuak nahi bada. Baina nahiz eta bestelako testuak ere badauden, pisu gehiegi hartzen dute axaleko horiek. Niri behintzat geroko irakurketa gehiegi baldintzatu didate. Eta liburu osoan sentsazio berbera izan dut, egunkari intimo eta literarioaren arteko mugan, batetik bestera ibiltzearena, marra definigaitz hori etengabe zeharkatzen aritzearena.

Garcia Martinen hitzetara bueltatuz, argitaratzeko txukuntze lanak egiten direnean izan ohi da egunkaria idazten den bigarren garaia. Idazketa horretan zaindu beharko ziratekeen, nire ustez beti, eta liburuaren mesedetan, Inon izatekotan honen bi herrenak: testuen literariotasuna eta gaien errepikapena. Are gehiago idazlearen hitz hauek ezagututa: “ez zuen lanik eskatzen: bizi eta horren arabera, diariorako moduko zerbait ikustean, diarioan isuri. Hasieratik izan nuen argitaratzeko asmoa”.

Juan Luis Zabalaren historia eta liburua bera laburbiltzen omen duen esaldia hondar orrietan aurkitu duguna: “traba nintzen baina kabitu naiz”. Ni neu, ordea, ezin kabitu ibili naiz liburu honetan, batzuetan barruan nintzelakoan, besteetan nahikoa urrun. Ez nuen kritikarako eskaintzen didaten tarte hau Xabier Gantzarainek, beste behin, Susarentzat egindako azal bikaina aipatu gabe utzi nahi.

Azken kritikak

Erreka haizea
Sonia González

Aiora Sampedro

Bakartasunaz bi hitz
Filipe Bidart

Aritz Galarraga

Pelegrinak
J.E. Urrutia Capeau

Hasier Rekondo

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Alex Uriarte Atxikallende

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Estibalitz Ezkerra

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Mikel Asurmendi

Zuloa
Xabier Gantzarain

Peru Iparragirre

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Ibon Egaña

Ahotsak eta itzalak
Maixa Zugasti

Javier Rojo

Gerra txikia
Lander Garro

Roberto Moso

Girgileri Anderea
Maialen Hegi-Luku

Amaia Alvarez Uria

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Joannes Jauregi

Epailea eta haren borreroa
Friedrich Dürrenmatt

Aiora Sampedro

Bioklik
Asel Luzarraga

Iratxe Esparza

Artxiboa

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Hedabideak