kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Mende berrirako ipuinak / Antologia / Erein, 2005

Ipuin batek bestearen ondoan irabazi egin behar du Gema Lasarte / Berria, 2005-10-11

Inazio Mujikak ipuingintzaz idatzitako artikulu interesgarri batean, ipuin batek bestearen ondoan irabazi egin behar duela zioen, osagarriak behar dutela izan, “katea eta katenbegiaren erlazioa behar dute, ipuina eta ipuin bildumaren artean. Azkenik irakurtzez bukatuta, nobelak lortzen duen eta horrenbeste aipatzen den polifonia lortu behar du”.

Polifonia ez ezik tonua eta kalitatea ere eskaintzen ditu, dagoenekoz hiru bertsio ezagutu dituen liburu honek (ingelesera, euskara nahiz gaztelera). Ipuin modernoak ditugu, ahots ezberdinak mintzo zaizkigu, eta oso irakurle ezberdinak sintonian jarri ditu, denak ere euskal literaturak ipuingintzan emandako kimuak dastatzeko bidean jarriz. Ipuin modernoak dira, ilunak maiz, bakardadea, heriotza eta sexua beldurrik gabe azaltzen dituztenak. Esan genezake lasai asko, ipuin bakoitzak bestearen ondoan irabazi egiten duela, ipuin bakoitzak baduela ondokoaren inbidiarik gabe geratzeko sekreturen bat, dela kolpea, dela ironia, dela teknika…

Ipuin hauek aukeratu eta antologia prestatu duen Mari Jose Olaziregi literatur kritikariaren literatur ezagutza eta lan zama ezin dira aipatu gabe utzi, izan ere, barruti berean nekeza baita klase eta tamaina bereko perretxikoak aurkitzea. Olaziregik euskal literatura gure eremuetatik kanpora zabaltzeko antolatutako antologia honetan idazle kontsakratuak nahiz idazle gazteak bildu ditu. Era berean, ipuin liburuak soilik idatzi dituzten egileak (Cillero, Garzia, Iturbe, Linazasoro, Lizarralde, Mujika Iraola, Zaldua) edota beste generoetan ere ekarpenak egin dituzten egileak (Atxaga, Cano, Lertxundi, Montoia, Oñederra, Rozas, Sarrionandia). Bibliografia oparoko egileak eta ibilbide laburra duten idazleak zaku berean sartu ditu, berak esan bezala, egileen izenei baino gehiago testuen kalitateari egin baitio kasu.

Norbaitek ez baleki, esan behar da ipuin bilduma hau joan den 2004ko udazkenean, Nevadako Unibertsitateak Renon duen Center for Basque Studies-k argitara eman zuela An Anthology of Basque Short Stories izenarekin. 2005eko udaberrian, berriz, Estatu Batuetan izandako harrera ona ikusita, jatorrizko hizkuntzan argitaratzea deliberatu zuen Ereinek Mende berrirako ipuinak izenburupean. 2005eko udan Lengua de Trapo argitaletxeak Pintxos titulupean argitaratu du gazteleraz.

Literatur lan onak bereak ditu, polifonia, tonua, tentsioa, kontzentrazioa… Olaziregik hitzaurrean esaten duen modura ezin zitekeen beste modu batera izan, ipuin kalitateak izan behar du antologia ororen akuilu. R. Carverrek eta Jenksek euren antologiari jarritako baldintza ipuin hauetan jasotzen dela dio Olaziregik, izan ere, “geure buruaz nahiz munduaz dugun ezagutza sakontzen lagun dezaketen ipuinak” baitigu esku artean.

Mark Kurlanskyk, ipuin bilduma honen harira, Los Angeles Times egunkarian idatzi zuen batzuetan literatura, lorazainek ahaztutako zenbait landareren gisa, arrakalatutako hormen zirrikituetatik loratzen dela. “Zapaldutakoengandik sortzen da, behartsu eta baztertuengandik”. Olaziregik aukeratutako bildumak itzalpeko eta interesgarri diren literaturen panoramika eskaintzen digula dio Kurlanskyk. “Ageriko edertasuna azaltzen duen hizkuntza arrotzean hitz egiten duten egileen idazki atsegina”.

Idazki atsegin honetan egia unibertsalak geureak diren paisaia, geografia eta hizkerekin lotzen dira, baina, aldi berean, mende berrirako leihatilak ere badira, Olaziregik ondo dioen bezala “denboran irautea delako literatur lan orok bilatzen duena”.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak