kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Begi-ikarak / Felipe Juaristi / Erein, 2004

Nola pintatu min infinitua? Josu Lartategi / Deia, 2005-02-15

XVII. mendeko Rembrandt holandarrak hirutan dagien lez, horrela dakusa irakurleak poeta “Begi-ikarak” honetan, ahalegin infinituan, berriro eta behin mina definitzen, berriro eta behin zauria haragi gorrian deskribatzen; izan ere, bizitza hegaldia bada, dena da agur eta minaldia. Gizona ikaraz dago munduari begira, bakardadea eta mina garraiatzen duen abere goibela delako.

Egia da ez dela erraza, hasiera batean, hainbeste min, tristura, odol eta zauri, hainbeste ezerez eta izu, hainbeste begi-ikara zirkinik gabe jasatea; aitzitik, zerbaitek errazten du bestela jasangaitza edo astuna izan zitekeena, irakurleari minari buruzko zentzubako iseka metafisikoa suerta zekiokeena. Zerbait hori erraztasun formala izan liteke: poema txikiak, xumeak; sentimenduak zehazterako orduan, berba sendo eta dramatiko baina justuak; deskribapenak osatzean, naturaren elementuak eta sentipen unibertsalak… Horrek guztiak halako denboraz kanpoko poemategia dakar, edo gurago bada betikotasun batekoa. Hizkuntza, dena dela, ez da beste barik erraza, erraztua eta xumetua baino, gehienetan elementu sinbolikoz jantzia baina ulergarria (batzuetan ulergarriegia, batez ere inguratzen gaituen bortizkeriaz eta minaz ari dela ulertzen dugunean). Badirudi idazleak zera dioskula: mundua ez da soilik izugarria, zatarra ere bada, giza kondizioa bezala. Bizinahiaren eta biziezinaren arteko bidegurutzean dakusat nik idazlea. Baina argi dut maitasunez orraztu duela Felipe Juaristik paisaia ikaragarri hori, eguneroko hizkuntza beste itxura batez eskaintzeko.

Elementu sinbolikoz eta konparazio abstraktuz josita datoz lerro ugari. Errealitate gordinarekin paraleloa den abstrakzioa eta irudi sinbolismoa dugu begien aurrean. Poesia sinbolistaren aurrean gaudela egia izanik ere, ez dira inondik ere poema hotz edo urrunak. Irudi trinkoen bidez, etengabeko erreferentziak egiten zaizkio begien tristeziari, arrazoimenaren eta eromenaren artean gorpuzten zaigun mundu zaurituari, mindu eta gaixoberari. Batzuetan, gorago esan bezala, erreferentzialtasuna nabarmena da; posizionamendua ere bai: “Txoriek badute beren aberria” poema hausnarketatxoa izateaz gain, printzipio deklarazio ttipia ere bada, ametsa azken batean.

Oso gustura irakurri dut “Begi-ikarak”, aitor dut. Haikuen sinpletasuna usaintzen da nonahi; haikuen teknikarekin zerikusia duen “eszena-deskribapena eta konparaziozko ondorioa” motako poemak ere bai. Rembrandten errepikapena eta prosazko paragrafotxo sasibiblikoak dira gutxien gustatu zaizkidanak, baina aitortu beharra dago osotasunaren mesedetan datozela, minaren betikotasunaren mesedetan gura bada. Eta mina gurekin dabil, noria hordian, arrazoimenaren eta eromenaren jainkoa baitu gidari.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak