kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Begi-ikarak / Felipe Juaristi / Erein, 2004

Nola pintatu min infinitua? Josu Lartategi / Deia, 2005-02-15

XVII. mendeko Rembrandt holandarrak hirutan dagien lez, horrela dakusa irakurleak poeta “Begi-ikarak” honetan, ahalegin infinituan, berriro eta behin mina definitzen, berriro eta behin zauria haragi gorrian deskribatzen; izan ere, bizitza hegaldia bada, dena da agur eta minaldia. Gizona ikaraz dago munduari begira, bakardadea eta mina garraiatzen duen abere goibela delako.

Egia da ez dela erraza, hasiera batean, hainbeste min, tristura, odol eta zauri, hainbeste ezerez eta izu, hainbeste begi-ikara zirkinik gabe jasatea; aitzitik, zerbaitek errazten du bestela jasangaitza edo astuna izan zitekeena, irakurleari minari buruzko zentzubako iseka metafisikoa suerta zekiokeena. Zerbait hori erraztasun formala izan liteke: poema txikiak, xumeak; sentimenduak zehazterako orduan, berba sendo eta dramatiko baina justuak; deskribapenak osatzean, naturaren elementuak eta sentipen unibertsalak… Horrek guztiak halako denboraz kanpoko poemategia dakar, edo gurago bada betikotasun batekoa. Hizkuntza, dena dela, ez da beste barik erraza, erraztua eta xumetua baino, gehienetan elementu sinbolikoz jantzia baina ulergarria (batzuetan ulergarriegia, batez ere inguratzen gaituen bortizkeriaz eta minaz ari dela ulertzen dugunean). Badirudi idazleak zera dioskula: mundua ez da soilik izugarria, zatarra ere bada, giza kondizioa bezala. Bizinahiaren eta biziezinaren arteko bidegurutzean dakusat nik idazlea. Baina argi dut maitasunez orraztu duela Felipe Juaristik paisaia ikaragarri hori, eguneroko hizkuntza beste itxura batez eskaintzeko.

Elementu sinbolikoz eta konparazio abstraktuz josita datoz lerro ugari. Errealitate gordinarekin paraleloa den abstrakzioa eta irudi sinbolismoa dugu begien aurrean. Poesia sinbolistaren aurrean gaudela egia izanik ere, ez dira inondik ere poema hotz edo urrunak. Irudi trinkoen bidez, etengabeko erreferentziak egiten zaizkio begien tristeziari, arrazoimenaren eta eromenaren artean gorpuzten zaigun mundu zaurituari, mindu eta gaixoberari. Batzuetan, gorago esan bezala, erreferentzialtasuna nabarmena da; posizionamendua ere bai: “Txoriek badute beren aberria” poema hausnarketatxoa izateaz gain, printzipio deklarazio ttipia ere bada, ametsa azken batean.

Oso gustura irakurri dut “Begi-ikarak”, aitor dut. Haikuen sinpletasuna usaintzen da nonahi; haikuen teknikarekin zerikusia duen “eszena-deskribapena eta konparaziozko ondorioa” motako poemak ere bai. Rembrandten errepikapena eta prosazko paragrafotxo sasibiblikoak dira gutxien gustatu zaizkidanak, baina aitortu beharra dago osotasunaren mesedetan datozela, minaren betikotasunaren mesedetan gura bada. Eta mina gurekin dabil, noria hordian, arrazoimenaren eta eromenaren jainkoa baitu gidari.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak