kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Gerrako pilotu / Antoine Saint-Exupéry (Josu Zabaleta) / Elkar / Alberdania, 2003

Printze Txikia gerran Karlos del Olmo / Berria, 2003-12-27

2000. urtearekin batera ospatu zen Saint-Exupéryren jaiotzaren mendeurrena. Idazleak ozen aldarrikatu zituen bere uste-itxaroak hainbat liburu gogoangarritan. Josu Zabaleta hots handikoaren eskuak hizpidea eman dio mende berrian, euskaraz azal dezan zer sentitzen zuen gerrako pilotu batek.

Bestelako baliorik ez balu ere, gaur egun oraindik erakargarri gertatuko lirateke gauzak airetik ikusten zituen pilotu-gudari-idazlearen letrak. Mundua hodeietatik bestela ikusten delako. Gatazka garaian bizi garelako. Eta istiluan egonda, erraza da arerioari gizatasun ezaugarriak kentzea. Liburu honetan erakutsi gura du, besteak beste, aliatuak alemaniarren gainetik zeudela. Giza aberearengan batzuek gizakia ikusten omen zuten, besteek, ordea, aberea. Hala sinesten zuen idazleak.

Halako ukitu inpresionista eransten du Saint-Exupéryk. Gerra garaiotarako etika du kezka, kontakizun hariaren gainetik. Konta estilo trinkoa, euskal literaturan Orixe buru izan zuen joeraren antzekoa. Zabaletak berak sarreran dioenez, idazkera trinkoa, guztiz soildua, elipsiz betea, aszetikoa. Gaiak: garaipena, porrota, garailea, garaitua, obeditzea, matxinatu beharra, sufrimendua, itxaropena, biziraupena, herio zitala… Gai zaharrak, betiko leloak, bai, baina, oi, zeinen bihotz urragarri horrelako peleen erdian direnentzat! Gudaren epika halako bat.

Antzinaroko heroien antzera, gerra ekintzan hil zen Antoine. Ba ote da destino loriatsuagorik pilotu batentzat hegazkina lagun itsas zabalean betiko aienatzea baino? Gerra ekintzan hil zen, gogoan zuen Frantziaren alde. Nazio hura, apika, benetakoarekin bat ez etorri arren. Ez zen orduko gizartean agintzen zutenekin oso eroso bizi, bere ikuspegi humanista ez zelako ondo egokitzen De Gaullek eta beretarrek bultzatzen zutenarekin. Idazleak ez zuen onesten frantsesak bi talde elkarren etsaitan bereizteko asmoa.

Itzulpenari doakionez? Josu Zabaletaren lanik gozatu ez duenak aukera berdingabekoa du Literatura Unibertsala bildumako ale hau. Adituen arabera, itzultzaile onak garden behar du, idazlearen estiloa desitxuratu barik. Josuk ederto betetzen du araua. Baina itzultzailea aldez idazle ere den aldetik, kontraesan moduko bat jazotzen da: idazlearen estiloari begirunea erakutsirik, Josuk ukitu berezia eransten die itzulpenei, zenbateraino eta bere lanak ezagutzen dituenak testua hartu eta itzultzailea nor den ez dakiela ere, harena dela erraz asmatu ahal izateraino.

Amaieran kredo sinple bat agertzen da, idazlearen pentsaeraren isla. Bizitzaren ordena gauza guztien oinarritzat jotzea. Irudi batean esatearren, zuhaitza gizadia, gizartea… ordenan dago, sustraiak adarrak ez bezalakoak badira ere.

Liburuko pilotua gerran dago gizakiaren alde eta haren etsaien kontra. Baita bere buruaren aurka ere. Gudan ohitura partikular bat gainerako guztien gainetik jartzearekin, herri jakin bat besteen gainetik ezartzearekin, arraza bat besteen gainetik paratzearekin, pentsaera jakin bat besteen gainetik ipintzearekin.

Azken buruan, gerra amaitzen denean, bizitza bera baino ez delako geratzen. Mina eta poza, biok biotara. Menderatuek, ordea, isildu egin behar izaten dute. Haziak bezala.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak