« Bizitza ez da ezer besterik | Hil ala bizi »

Paziente isila / Alex Michaelides (Fernando Rey) / Erein, 2025

Altzeste eta Admeto Nagore Fernandez / Berria, 2025-06-08

Fernando Reyk euskaratu duen Alex Michaelidesen Pazienteisila nobelarekin eman dio hasiera Erein argitaletxeak bestsellerak euskaraz argitaratzeko ekimenari. Mundu osoan 6.500.000 ale inguru saldu dituen thriller psikologiko honi Agatha Christieren oihartzunak igarri dizkiot, eta esango nuke izenburuak berak ere egiten diola keinurik Christieren DumbWitness (1937) gogoangarriari. Michaelidesen nobelan, baina, isilik dirauena ez da, modu agerikoan behintzat, lekukoa; hiltzailea eta pazientea den Alicia Berenson arrakasta handiko margolaria baizik. Senarra tiroz hil eta zentro psikiatriko batean sartuko dute; bertan artatuko du Theo Faber protagonistak, eta isiltasunez beteriko euren hartu-emanek misteriozko hilketa baten inguruabarretara eramango dute irakurlea.

Thriller psikologikoa dela esan dut, baina ez pertsonaien psikologian arakatzeko eta pertsonaien soslaia eraikitzeko egindako apustuagatik bakarrik; irakurlearekin jolasteko autoreak erakutsi duen abileziagatik ere bada neurri batean psikologikoa. Horretarako, ispilu-jokoez baliatu da Michaelides, bai eta, horrekin lotuta, iradokitzeaz ere. Izan ere, pertsonaia nagusiak paralelismoz beterik karakterizatu zaizkigu: Alicia Berenson pazienteak eta Faber narratzaile-protagonistak, nork bere erara, baina familia-giro gatazkatsuak eragindako iragan traumatiko antzekoa konpartitzen dute; euren modus operandi-a ere, gainera, oso antzekoa dela konturatuko da irakurlea; biek dituzte arazo psikologikoak, dependentzia emozionala, baita engainuan eta adulterioan oinarritutako bikote-harremanak ere. Arteak, halaber, zentzu zabalean ulertuta, tramaren, pertsonaien eta irakurleen artean zubiak eraikiko ditu; mutu agertuko zaigun Alicia Berenson margolaria, hain zuzen ere, lengoaia piktoriko horretaz baliatuko da adierazteko eta kontatzeko. Joko horretan, Altzeste Euripidesen tragediak esangura berezia hartuko du, eta, irakurleari zer edo zer argitzearekin batera, tramari konplexutasuna erantsiko dio.

Dena den, alderdi horiek nobela interesgarri egiten badute ere, irakurlearen arreta beste estrategia batek elikatuko eta hauspotuko du: irakurlearen espektatiben horizontea iraultzeko autoreak erakutsi duen abileziak. Narratzaileak fikziozko pertsonaiei ez ezik, irakurleari ere iruzur egingo dio, baina narratzaile ez-fidagarri bat dela aurrez abisatu barik eta beste irakurketa-paktu bat eginda. Egia da ezusteko bukaerak eta plot twist-ak ez direla berritzaileak inondik ere thriller batez hitz egiteko orduan, baina besterik da harridura hori eragin nahi denean, lortzen den edo ez, eta lortzen bada, indartsua den edo ez. Eta kasu honetan autoreak biak lortzen dituela esango nuke: harritzea, eta, hain zuzen ere, espero ez denean harritzea. Autoreak jakin du balizko irakurlearen interpretazioa osorik eraikitzen eta aurretik pentsatzen, eta, ondorioz, jakin du baita ere hura oso-osorik deseraikitzen. Izan ere, nor da, funtsean, nobelako benetako paziente isila?