kritiken hemeroteka

8.338 kritika

« | »

Itzalen tektonika / Itxaro Borda / Susa, 2024

Hitza lehengai Asier Urkiza / Berria, 2024-05-19

Euskal idazleen artean obra mardulenetakoa du Itxaro Bordak. Ibilbide trinkoa osatu du hala narratiban nola poesian, lanak maiztasun dezentez kaleratuz. Hamahirugarren poema liburua du Itzalen tektonika eta 1998ko Orain hartatik 26 urte igarota Susako poesia sailera itzuli da. Egituran islatzen da liburuaren izenburua, epizentro batek hartzen du erdiko atala, mamitsuena, eta hiruna erreplikak mugarritzen dute hasieran eta amaieran.

Lekuetara atxikitako poemak dira liburuko gehienak. Paisaia ispilu gisa ezarrita, ildo intimoa entseatzen du poetak, bere emozioen katalagoa irakurleari erakutsiz. Hizkuntzan enkriptatutako emozioak dira, baina, autorearenak. Poetikotasun zorrotzez kodetzen ditu Bordak, eta aipagarria da horretarako darabilen baliabide sorta: errimaren erabilera, anaforak, aliterazioak, hitz jokoak, egitura formala eta bertso-lerroen banaketa zentzuduna… Oro har, emozioez, barneko korapiloez diharduten poemei gerruntze formala ezartzen die Bordak eta horrek, jakina, beren indarra biderkatzea baino ez du lortzen. Beste horrenbeste paisaia eta lekuen erabilerarekin. Inguruak laguntzen dio poetari barruranzko bidaia egiten, hura hartzen duenez gero metaforen biltegi nagusitzat. Metafora eta baliabide poetikoetan naturatik eratorritakoak aipatuko nituzke batik bat, elementu geologiko eta kimikoek presentzia handia dutela. Era berean, badago giro bat poema bakoitzaren atzean, paisajistikoaz harago doana. Irudi poetiko jasek sortzen dituzte giroak, deskribapen hutsa bainoago.

Hitz bakoitza itzal bat da, bikoiztasun bat baitakar berekin. Bordak tinko paratzen ditu hitzak, betiere zalantza lorratz bat utziz beraien atzean. Ingurua hizkuntzatik galbahetzea eta hura bihurtzea pertzepzioaren eroale goren, poemetan idazlea lan horretan tematzen dela dirudi. “Suzko mihi antzeko/ Aditzak eta sintaxi unatuak” bilatzen ditu poetak mundu ankerrari so egiteko, tresnaren ahalaz bezainbat bere ezdeustasunaz jakitun. Hizkuntzaren aldarrikapena sumatzen da orriotan, ez, haatik, ludiko soila, ezta denborapasakoa ere. Aitzitik, liburuko poemetan hizkuntzaren erabilera kontzientea, zehatza, indar-emalea antzematen da. Berau den fenomeno bakanarekiko lilura dago, lilurakerian erori gabe.

Gorago aipatu bezala, poemen egitura formala biziki garrantzitsua da poetak erakutsitako hitzen sorta egoki nabarmentzeko. Zurrunak dira hainbat poema, kaotikoagoak bestetzuk. Esaldi jakin bat ezartzen du oinarri gisa batzuetan Bordak, hainbat alditan errepikatzen dena, epizentro horren inguruan dantza daitezen gainerakoak. Era berean, narratiboagoak dira errepliketako poemak Epizentro atalekoak baino. Tarteka azaltzen diren kopla itxurakoek leundu eta goxatzen dute poema liburuaren tonu orokorra, zeina bortitza eta zorrotza baita —aldian-aldian paisaiari lotutako mistizismo batera iristen da Borda—. Poema liburu kartsua eta osoa da Itzalen teknonika. Beste arrasto bat poetaren ibilbidean.

Azken kritikak

...eta gauetik, euria
Fertxu Izquierdo

Nagore Fernandez

Nekropolia
Boris Pahor

Asier Urkiza

Markos Gimenoren 101 letrakartel
Joseba Sarrionandia

Jon Jimenez

Horma
Marlen Haushofer

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ura ez baita beti gardena
Xabi Lasa

Joxe Aldasoro

Zoo
Goiatz Labandibar

Paloma Rodriguez-Miñambres

Xomorroak
Julia Guillamon

Nagore Fernandez

Monogamoak
Iñigo Astiz

Asier Urkiza

Metamorfosia
Franz Kafka

Aritz Galarraga

Mesfida zaitez
Bea Salaberri

Jon Jimenez

Nazionalismoaren alde eta aurka
Joxe Manuel Odriozola

Mikel Asurmendi

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Paloma Rodriguez-Miñambres

Manttalingo alaba
Mikel Etxaburu

Jose Luis Padron

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Artxiboa

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

Hedabideak