kritiken hemeroteka

8.318 kritika

« | »

Zakur zaunkak / Iñaki Irazu / Susa, 2023

Iraganaren isiltasuna esan nahian Asier Urkiza / Berria, 2023-11-05

Bigarren poema liburua eman du argitara Iñaki Irazuk, Susa argitaletxean. Zakur zaunkak izenburuak, poema baten titulua izateaz gain, asmatzen du liburuko giroa harrapatzen eta obraren oihartzuna titulura ekartzen. Izan ere, etxeko epelean urrunean entzuten diren zakur zaunkak nola, hala agertzen zaizkio poemen atzeko ni poetikoari oroitzapenak, urrunetik etorriak bezala, ezinegon dardara bat utziz. Ingurutik ernatzen dira memoria txatalok, senideen kontakizunetan, hurbileko lagunen ohar ustez garrantzirik gabekoetan.

“Gure aitonak/ hanka bat lurrean/ egiten zuen lo,/ beraren bila etortzen baziren/ atzeko leihotik/hanka egiteko”; halaxe ematen dio hasiera Irazuk lanari, lehenengo ahapaldian jadanik lagata liburuan ugariak diren irudi indartsuetako bat. Poema narratiboak dira eta istorio txiki bat dakarte gehienek. Egoera jakinen berri ematen dute, baina haragoko zerbait iradokiz. Ohartzerako, autoreak genealogia bat marrazten du irakurlearen begietan. Une zehatzez osatutako genealogia, momentu iheskorrez eta ahopeko istorioez betetakoa. Historiaren —atxiki gaitezen lurrera, bizitzaren— oldarrak hainbat gizakirengan utzitako orbainez ari da. Hain zuzen, Orbaina izena daraman poemako protagonistarena bezalakoak. Ildo horretan, ez dira gutxi Gerra Zibila eta gatazka politikoa oihartzun gisa dakarten olerkiak. Haatik, horiek utzitako zauri humanoei erreparatzen die, oro har, Irazuk, nota minorretara joz, tonu umilarekin. Aldarte lasaiez kontatzen baitira horietako asko, afalosteko elkarrizketa apal eta patxadatsuak diruditela.

Estiloari dagokionez, atentzioa ematen du autoreak egindako pertsona gramatikalen erabilerak. Poesia garaikidean ohiko samarra den lehenengo pertsonaz ihesi, hirugarren pertsonara jotzen du sarri Irazuk, baita bigarren pertsona singularrera eta lehenengo pertsona pluralera ere. Tartekatze horrek maiz lehenengo pertsonak dakarren konfesio tonu —artifiziala suerta daitekeena— gehiegizkoaz libratzen du liburua, eta berau dialogismoz janzten. Era berean, poema batzuen inpaktua indartzen du hirugarren pertsonaren erabilerak. Horrez gain, aipatzekoak dira poemetako aliterazioak eta errima irregular baina egoki jarriak. Bertso librearen erabilera neurritsua ere sumatzen da, ez aliritzira, baizik eta poemaren erritmoari ekarpena egiteko —bertso librearen erabilera zuzena, alegia—. Zenbait poematan esaera arestiarra ere antzeman daiteke —“sueloa mantxatuz”— eta piezen egiturak berak, hots, gorago aipatutako bertso librearen erabilerak ere bilbotar poetarekin zerikusirik duelakoan nago.

Poema liburu sendoa ondu du Iñaki Irazuk, zuzenak bezain lausoak diren poemez osatua. Bortitzak ere badira batzuk, lehor samarrak bestetzuk. Zuzenak eta argiak itxuran, baina isiltasun misteriotsu bat iragartzen dutenak, guztien muinean dagoen iragana zaindari ikusezin balute bezala. Zuzen esan, baina ez zuzenegi. Argi esan, baina ez argiegi. Langintza zaila, zinez. Poesia deitzen zaio.

Azken kritikak

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Lanbroa
Pello Lizarralde

Irati Majuelo

Lanbroa
Pello Lizarralde

Ibon Egaña

Txoria hodei artean
Urtzi Urkizu

Jon Martin-Etxebeste

Begiak eman nizkinan eta ilunpeei behatu hien
Irene Sola

Jon Jimenez

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Amaia Alvarez Uria

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Asier Urkiza

Herriaren hezkuntza eta demokrazia
Nadezhda Krupskaia

Nagore Fernandez

Farorantz
Virginia Woolf

Aritz Galarraga

Markos Gimenoren 101 letrakartel
Joseba Sarrionandia

Mikel Asurmendi

Poesia kaiera
Giorgos Seferis

Irati Majuelo

Altxa, hildakoak
Fred Vargas

Joxe Aldasoro

Airemortuak
Gorka Salces Alcalde

Maddi Galdos Areta

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

2023(e)ko ekaina

Hedabideak