kritiken hemeroteka

7.498 kritika

Azken kritikak

« | »

Txokolatezko dinamita / Mikel Taberna / Susa, 2001

Ur bizia Aingeru Epaltza / Nabarra, 2003-10

Ugaldea, ibaia, erreka. Bizi ekarle gehienetan, hiltzaile zenbaitetan. Gizakiok geure mundualdian burutzen dugun ibilbidearen metaforarik usuena. Ur-tira zabal nahiz mehar horien arrimoan egosi da munduko literatura hoberenetarikoa. Mark Twainen lanek Mississippiri elkarloturik diraute gaurdaino. Romulo Gallegosek lerro bakarrik ere ez zuen idatzi Orinokoren goiti-beheitiek ondu gabe. Mikhail Sholokhoven nobela nagusi eta gaur egun oroitzen den ia-ia bakarra Don ibaiari barea adjektiboa erantsita zertu zen.

Ornodun baten zainetan odola nola, hala dabilkio ur biziaren etorria Mikel Tabernaren “Txokolatezko dinamita” narrazio bildumari. Zortzi ipuinetako sei Bidasoak zipriztindu ditu —Urrabia erraten dio alkaiagarrak—, bertze biak, berriz, Egak. Geografiak bi ugaldeak elkarrengandik urrun ezarri baditu ere, ez daude aparte Tabernaren gogoan marrazturik dagoen mapan; idazlearen lumak elkarren adar bilakaturik, pertsonaiak eta egoeren oihartzunak isurtzen dizkio batak bertzeari, ipuin batetik bertzera. Tradizioaren zamak, legez kanpoko ofizioetarako jaidurak, boterearen —pestañiak, eltzetsuak— itzal mehatxukorrak eta ibaiarekin trukatzen dituzten keinuek kidetzen dituzte, bertzeak bertze, Estellerriko ijitoak eta Alkasoroko bizilagunak.

Pasarte iduriz ezdeusetatik abiatuta, mundu oso bat sartu du Tabernak bere liburuko 124 orrialdeetan. Aurreko belaunaldiekin zor bat kitatu nahirik-edo, beren garaian ahotsik izan ez zutenei boza eman die, XX. mende hasieratik gerla ondoko urtetara-edo doan ibilaldian. Nika daude idatzita narrazio gehienak, eta haurrarena edo gaztetxoarena izaten da, maiz, hautatutako begirada, heldu gabearen harrimena eta xalotasuna kutsatu nahi zaizkigun seinale. Xalotasuna, samurkeriaren ikuturik gabe samurrak baitira, beren gordinean, liburu honetako kontakizun gehienak. Harrimena, irakurlea liluraz blaitzen baitute hizkeraren xarmak eta han-hemenka tartekatzen diren irudi ustekabekoek. Errealismoari magia eranstea zer den badaki alkaiagarrak.

Ez nuke iruzkin hau bukatu nahi narraziogintzarako neurri motza aldarrikatzen dutenak pixka bat haserrarazi gabe. Tabernaren ipuinen irakurketa bukatzean Jesús Moncadaren “Camí de Sirga” bikaina etorri zait gogora, eta horrekin batean, pena bakarra hartu dut, “Txokolatezko dinamita”ren osagaiekin zer-nolako nobela puska idatz zitekeen pentsatzean. Ni, bederen, gehiagoren gosean gelditu naiz, baina beharbada hori da liburu batez erran daitekeen gauzarik hoberena.

Azken kritikak

Kapitalismoa eta emakumeen aurkako indarkeria
Silvia Federici

Irati Majuelo

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Hasier Rekondo

Zendabalitz
Erika Elizari

Javier Rojo

Zendabalitz
Erika Elizari

Aiora Sampedro

Isiltasun urte luzeak
Francisco Castro

Joannes Jauregi

Bertsoaren harria
Koldo Izagirre

Mikel Asurmendi

Karanbola hirukoitza
Eneritz Artetxe

Amaia Alvarez Uria

Bilduma bat
Sandro Penna

Irati Majuelo

Bilduma bat
Sandro Penna

Igor Estankona

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Javier Rojo

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Mikel Asurmendi

Izurria
Albert Camus

Txema Arinas

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Hik ez dakik zer den beldurra
Karlos Linazasoro

Aiora Sampedro

Artxiboa

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Hedabideak