kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Txokolatezko dinamita / Mikel Taberna / Susa, 2001

Ur bizia Aingeru Epaltza / Nabarra, 2003-10

Ugaldea, ibaia, erreka. Bizi ekarle gehienetan, hiltzaile zenbaitetan. Gizakiok geure mundualdian burutzen dugun ibilbidearen metaforarik usuena. Ur-tira zabal nahiz mehar horien arrimoan egosi da munduko literatura hoberenetarikoa. Mark Twainen lanek Mississippiri elkarloturik diraute gaurdaino. Romulo Gallegosek lerro bakarrik ere ez zuen idatzi Orinokoren goiti-beheitiek ondu gabe. Mikhail Sholokhoven nobela nagusi eta gaur egun oroitzen den ia-ia bakarra Don ibaiari barea adjektiboa erantsita zertu zen.

Ornodun baten zainetan odola nola, hala dabilkio ur biziaren etorria Mikel Tabernaren “Txokolatezko dinamita” narrazio bildumari. Zortzi ipuinetako sei Bidasoak zipriztindu ditu —Urrabia erraten dio alkaiagarrak—, bertze biak, berriz, Egak. Geografiak bi ugaldeak elkarrengandik urrun ezarri baditu ere, ez daude aparte Tabernaren gogoan marrazturik dagoen mapan; idazlearen lumak elkarren adar bilakaturik, pertsonaiak eta egoeren oihartzunak isurtzen dizkio batak bertzeari, ipuin batetik bertzera. Tradizioaren zamak, legez kanpoko ofizioetarako jaidurak, boterearen —pestañiak, eltzetsuak— itzal mehatxukorrak eta ibaiarekin trukatzen dituzten keinuek kidetzen dituzte, bertzeak bertze, Estellerriko ijitoak eta Alkasoroko bizilagunak.

Pasarte iduriz ezdeusetatik abiatuta, mundu oso bat sartu du Tabernak bere liburuko 124 orrialdeetan. Aurreko belaunaldiekin zor bat kitatu nahirik-edo, beren garaian ahotsik izan ez zutenei boza eman die, XX. mende hasieratik gerla ondoko urtetara-edo doan ibilaldian. Nika daude idatzita narrazio gehienak, eta haurrarena edo gaztetxoarena izaten da, maiz, hautatutako begirada, heldu gabearen harrimena eta xalotasuna kutsatu nahi zaizkigun seinale. Xalotasuna, samurkeriaren ikuturik gabe samurrak baitira, beren gordinean, liburu honetako kontakizun gehienak. Harrimena, irakurlea liluraz blaitzen baitute hizkeraren xarmak eta han-hemenka tartekatzen diren irudi ustekabekoek. Errealismoari magia eranstea zer den badaki alkaiagarrak.

Ez nuke iruzkin hau bukatu nahi narraziogintzarako neurri motza aldarrikatzen dutenak pixka bat haserrarazi gabe. Tabernaren ipuinen irakurketa bukatzean Jesús Moncadaren “Camí de Sirga” bikaina etorri zait gogora, eta horrekin batean, pena bakarra hartu dut, “Txokolatezko dinamita”ren osagaiekin zer-nolako nobela puska idatz zitekeen pentsatzean. Ni, bederen, gehiagoren gosean gelditu naiz, baina beharbada hori da liburu batez erran daitekeen gauzarik hoberena.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak