kritiken hemeroteka

8.031 kritika

Azken kritikak

« | »

Desertuan behatxuloa / Anjel Lertxundi / Alberdania, 2022

Teselatan bizitza Ibon Egaña / Deia, 2022-09-10

Teselaz tesela, testu laburrak josita ondu du Anjel Lertxundik saiakera berria, Desertuan behatxuloa. Ezin hobe hartua dio neurria idazketa mota honi, eta berezkoa balu bezala jardun du liburu honetan ere puskak josten, aurreko saiakera eta lan hibridoetan egin bezala. Ekar ditzagun gogora Eskarmentuaren paperak edo Itzuliz usu begiak berriagoa. Saiakera literarioari heltzeko modu honek bidea ematen dio egileari gai askotarikoak hizpidera ekartzeko, auzi batetik bestera jauzi egiteko, eta baita testu-genero anitzi tartea egiteko ere. Izan ere, saio honetan badira apunte autobiografikoak, aktualitateari buruzko oharrak, aipuak eta batez ere hausnarketa askotarikoak, eta idazleak horietan guztietan erakusten du pieza laburrak borobiltzeko artea. Irakurleari, berriz, irakurketa modu berezi bat eskaintzen zaio, tesela baten eta bestearen arteko tarteak batzuetan hutsunea, bestetan hausnarketarako parada, edo harridura ere eragin dezakeelako, ustez zerikusirik gabeko bi pasarte elkarren segidan irakurri eta haien arteko loturaz pentsatzera garamatzanean. Jolasak ere badira tarteka, ikus bestela noraino iristeko gauza den idazlea ipurtargi baten hariari segika.

2020an hasitako pandemiak jartzen dio tesela-multzo honi abiapuntua eta oraina, eta liburua izurriari buruzko saiakera ez bada ere, testuinguruak ainguratu egiten du orainean eta gogoeta anitzetarako bidea zabaldu. Ez soilik pandemiaz eta haren ondorioez, baizik eta hortik abiatuta ezinbestean datozen auziez, heriotzaz, esaterako, edo haren aurrean ditugun portaera sozialez. Gogoangarriak egin zaizkit lehen pertsonan heriotzaren hurbiltasun zein urruntasunaz edo zahartzaroaz egindako hainbat gogoeta (eta nago, oro har, liburuak irabazi egiten duela idazlea bera inplikatuago ageri den pasarteetan). Haatik, tenporalitate ugari gurutzatzen dira lan honetan, eta orainaldiarekin edo aktualitatearekin batera, bada ardatz historiko eta biografiko bat saiakera zeharkatzen duena. Printza biografikoetara joz, haurtzaroa eta gaztaroa paperera ekarriz hainbat aldaketa sozialen inguruan egiten du gogoeta Lertxundik: gizartearen sekularizazioaz, memoriaren transmisioaz edo hizkuntzaz.

Bada liburuan beste hari mehe bat, postura bat beharbada, fragmentu ugariren atzean dagoena: humanismoaren eta etika indibidualaren aldarria. Etikaren beharra azpimarratzen da “dogma” ideologikoak mesfidantzaz begiratzean, indarkeriaren aurreko jarreraz hausnartzen denean. Halaber, banakoa pentsamenduaren erdigunean kokatzen duen postura humanista horretatik datoz liburuan eutanasiaren aldeko hausnarketa, humanitateen defentsa, edo tradizio judeo-kristauaren alderdi positiboei eusteko ahalegina. Alabaina, uste dut liburuan bertan humanismo horren mugak eta joskurak ere agerian geratzen direla, esaterako haren izenean eraikitako Europaren gainbeherak sortutako etsipenaz aritzean, edo Lurraren pixkanakako hondamendiaz hausnartzean. Iruditzen zait, beharbada paradoxikoki, Lertxundiren liburuak aldarrikatzen duen humanismoa bera birpentsatu eta zalantzan jarri beharra ere iradokitzen dutela hainbat pasartek. Era berean, nago nekeza, ezinezkoa dela hondamendi eko-sozialari etika eta ardura indibidualaren bidez soilik aurre egitea, eta tarteka handiegia egin zait orriotan banakoaren bizkar jartzen den zama. Edonola ere, horixe egin behar luke saiakera on batek, irakurketarekin gozarazteaz gain, irakurlea interpelatu eta harekin solastu, are eztabaidatu. Saiakera biribila iruditu zait zentzu horretan Lertxundiren azken hau.

Azken kritikak

Landura
Jose Luis Otamendi

Maddi Galdos Areta

Samuel eta Slawo
Karlos Linazasoro

Aitor Francos

Infinitua ihi batean
Irene Vallejo

Jose Luis Padron

Liztor mutanteak
Santi Leone

Mikel Asurmendi

Landura
Jose Luis Otamendi

Jon Martin-Etxebeste

Amaren heriotzak libreago egin ninduen
Mari Luz Esteban

Mikel Asurmendi

Feminismoa denon kontua da
Bell Hooks

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Bar Gloria
Nerea Ibarzabal Salegi

Jon Martin-Etxebeste

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

Amaia Alvarez Uria

Desertuan behatxuloa
Anjel Lertxundi

Ibon Egaña

Araka ditzagun gure bazterrak
Askoren artean

Jon Martin-Etxebeste

Kandelikara
Harkaitz Cano

Peru Iparragirre

Zoonomia
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Itzalen distira
Arrate Egaña

Hasier Rekondo

Artxiboa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

2021(e)ko abendua

2021(e)ko azaroa

2021(e)ko urria

Hedabideak