kritiken hemeroteka

8.091 kritika

Azken kritikak

« | »

Zeruak eta infernuak / J.M. Olaizola "Txiliku" / Elkar, 2021

Historia istorio ugariren oroitza baita Mikel Asurmendi / blogak.eus, 2022-01-04

Liburua 45 teselaz edo piezaz osatuta dago. Atalez atal, antigoaleko mitologietako istorioz ehunduta, hala Greziakoak nola Erromakoak. Txinako poemak eta Arabiako ipuinak hornitzen dute bidaia ezin oparoagoa. Amerikar kontinentera ere eramaten gaitu idazle-bidaiariak, ipar nahiz hegoan barrena. Europarrentzat Terra incognita zena aurkituko duzu Afrikan. Espazioak anitz dira liburuan, denborak aldian du nora, aldian ere noragabea bada. Pentsamendu errealak eta ametsezkoak nahas-mahasean eskaini dizkigu liburugileak. Mosaiko ederra osatu du inondik inora.

Zeruak eta infernuak, pluralean, anitz baitira liburuan ageri direnak. Guk baina —idazlearen belaunaldikook— bi baino ez genituen ezagutu, katiximan edota eskolan, orobat gure heziketan. J. M. Olaizola Txilikuk ordea, munduan barrena bidaian abiaturik —liburutegietan hornituta eta imajinazioz hegaldatuta, bagaje itzela dakart berarekin—, hainbat erlijioek zerua eta infernua interpretatzeko duten manera erakutsi digu maisuki eta maitasunez.

Erlijioak haatik, sorta eta molde guztietako “erlijioak”, ismoz jantzita, zerutiarrak dira, baita lurtarrak ere. Liburuan izan badira ismo klasikoak, historiakoak, baita gaur egungoak ere, modernotasun edota modernotasun ondorengo garai honetakoak, pertsonok bizi ahal izateko “eratu” ditugun ismoak, “geure erlijioak”. Adibide baterako duzu Kirolaren aurkako manifestua tesela. Sortzen eta sortzen segitzen dugun ismo gutxi batzuen laginak baino ez dituzu liburuan, direnak baina txit esanguratsuak.

Mendez mende, erlijioen araberako kulturaren eraginez eraiki dugu gure izana, milurteko honetan haien aginduen arabera segitzen dugu neurri batean. Sinesmenik gabe bizi ezinik, “gure” erlijioez, erlijio propioez elikatzen gara. Bizitzaren osteko aldia, heriotzaren ondoren gure arimentzako lekua nolakoa izanen den aditzera ematen digute erlijioek. Erlijio bakoitzak bizitzaren ondorengo paradisua eraiki du eta gure imajinazioan beren “dohainak” txertatu. Paradisuan nonbait, gure desirak eta ametsak gauzatuko dira. Hitz horiexek ezagutzen nituen jada, eta ezin hobeto berretsi dizkit liburuak.

Zeruak direla eta, infernuak direla eta, paradisuak tartean, utopietan murgilduta bizi gara, utopia doi bat behar dugu biziko bagara, lur honetan orainean eta balizko harantzagokoan geroan. Liburu honek bizitzaren infrentzuak erakusten dizkigu, horiek betiere gure imajinazioaren arabera garatuta. Utopiaren aurkako distopietan erortzeko arriskuez ohartarazten digu ere egileak.

Historiaren arau eraikitzen ditugu bizitzaren istorioak. Eta halaxe egin ere liburu honen idazleak. Istorioak denok eraiki ohi baititugu egunerokoan, bizitzaren errealarekin bizitzea nekeza baita arras. Idazlearen pribilegioa da istorio horiek guztiak hitzen bidez adieraztea, kasuon, paperean paratzea. Eta guk irakurleok horiek profitatzea, horiez gozatzea.

Zeruak eta infernuak daude liburuan, liburua lurtarra da haatik. Konparaziora, Karakorum mendikatera joan zaitezke euskal lurretatik abiaturik. Zamariko Zulotik… Honela dio kronikak. “Zamariko Zulotik ikuspegi ederra dago, eguraldi onarekin, endemas. Hondartzaren eskuin aldera, herria; aurrean Talaimendi, eta haren segidan Moilarri. Liburu zaharretan Mailarri edo Umailarri izan zena Moilarri bilakatu zen arrazoiz, nik uste…”

Zeruak eta infernuak, horra hor liburu honen izenburua. Maiuskulaz idatzita dago horregatik. Izenak izana dauka eta bi izen horiek izan esanguratsuak dituzte alajaina. Horregatik letra larriz idatzita nonbait. Letra larriz edo “handizki” idatzita erran nezake. Handizkiren ordez, zintzoa idatz dezadan. Zintzoa idazlearen izanari baitagokio, J. M. Olaizola Txilikuri.

Liburu hau “historia istorioz zintzoki osatuta” dago —tira, erran dezagun historiaren lagin bat dela—, eta hori lortzea ez da samurra ez aise izan ere. Liburu honen lerroburu nagusiaren azpian idatzita bezala, liburu hau Gauza ugariren oroitza da. Historia istorio ugariren oroitza den bezalaxe.

Azken kritikak

Bar Gloria
Nerea Ibarzabal Salegi

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Puta zikinak
Juno Mac / Molly Smith

Irati Majuelo

Hezurrezko kaiolak
Hasier Larretxea

Jon Martin-Etxebeste

Heriotzari aurrez aurre begira
Oskar Gaztelu

Mikel Asurmendi

Gari eta goroldiozko
Anari Alberdi Santesteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

Asier Urkiza

Haragizko mamuak
Karmele Mitxelena

Jon Martin-Etxebeste

Sorgin-argien ehizan
Joan Mari Irigoien

Mikel Asurmendi

Balio erantzia
Ekaitz Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

Nagore Fernandez

Humanitatearen une gorenak
Aritz Galarraga

Asier Urkiza

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

Ibon Egaña

Artxiboa

2023(e)ko urtarrila

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

Hedabideak