kritiken hemeroteka

8.031 kritika

Azken kritikak

« | »

Euri zitalari esker / Itxaro Borda / Susa, 2021

Ezpeldoiren azken ‘profezia’ Hasier Rekondo / Deia, 2021-07-31

Ricardo Piglia idazle argentinarrak esan zuen kontakizun bat sortzeko, edozein motatako narrazio bat ehuntzeko, gai bi daudela bakarrik: bidaia eta inkesta. Amaia Ezpeldoi detektibe “ruralaren” azken entrega honetan, Itxaro Bordak digresioz mukuru lotzen ditu biak ala biak. Esan liteke, Pigliaren argudioaren ifrentzu gisa, Bordak bidaiak eta bere detektibearen inkestak, batzuetan “surrealista” bilakatuko direnak, profitatzen dituela benetako xede dituen digresio filosofiko, soziologiko, politiko, etab.ekoez jarduteko. Alta bada, Amaia Ezpeldoi ez da Itxaro Borda, Itxaro Bordaren gauza anitz dituen arren.

Gurean, nobedade uholdearen artean itota, ezinezkoa izan ohi da argitaratzen den oro irakurtzea horretara dedikatzen ez bazara, eta guztiok jakin baitakigu zer egoeratan dagoen euskal kritikagintza. Hartara, ez nuen irakurrita Amaia Ezpeldoiren aurrekorik. Damu naiz. Itxaro Bordaren poesian gozamen estetiko eta etikoa hurbil-hurbiletik jarraitzeko aukera izan dudan arren, ez nuen duela 30 urte abiatutako Amaia Ezpeldoi detektibearen sei liburuko bilduman murgiltzeko betarik izan. Apika, horrek mugatu egin lezake azken entrega honen irakurketa globalagoa eta sakonagoa.

Antza denez, zenbait lagunek azken honetarako hilko ote zuen galderaren karira, Bordak nahiago zuela Ezpeldoik Joana Garralda maitalearekin Atharratzeko “arkadia”n bizi zitzan azken urteak ihardetsi zien.

Adinduta langabezian berriki geratutako Ezpeldoiren diru beharrak edo bizitzak astindu spleen-aren eraginez, itsaso handietan murgilduko da, Maddi desagertutako emakumearen amaren deia jaso unetik Itoitzen Ezekielen Profheziak girotua: pornografia, prostituzioa, telesailak, sexu-harremanak, euskal munduaren gainbehera eta kontraesanak, Landak, Iparraldeko egoera, literatura, etorkinen halabeharrezko bidaiak, harreman lesbikoen nondik norakoak, tratu-txarrak, euskararen bilakaera, Baionako trafiko itogarria… ez dira gutxi Bordak edo Ezpeldoik jorratutako literatur digresioak. Azkena izateko erronka galanta.

Apika, Ezpeldoiren inkestaren ildo narratiboa ez da nobelaren gauzarik interesgarriena, digresioa beti gailenduko baitzaio Bordaren kasuan detektibe-nobelari, baina bada literatura handiaren aztarnarik; hasierako lehen kapitulua azpimarratu beharra dago, non eldarnioaren eta errealitatearen arteko uztarketa paregabea lortzen duen baionarrak, Twin Peaks telesailaren giroa, kutsu kafkiarra eta deskribapenetarako euskara ezin landuagoa eta teknika paregabea uztartuz.

Badira, digresio hauen guztien artean, euskal mundua durdurizatzeko une aipagarriak: besteak beste, txosnetan eta abarrekoetan alkoholaren salmentaren bidez diruz lagundutako euskalgintzaren kontraesanen gainekoak, “laido homofobikoak” salatzera joandako Joana Garraldak gizonezko poliziak joera arrazista leporatuz bizi inpotentziaren pasadizoa edota Iparraldeko kooperatiba idealizatuetan eman ustelkerien ezkutaketak; halaber, Amaia Ezpeldoik iritzi sozialak mukuru agertu izanagatik, oso urriak izatea euskal gatazkaren gainekoak. Ironikoki edo, “apolitikoa naiz” diotso, ETArekin kolaboratzearren kartzelan izandako Maddi desagertuaren anaia homosexualari, zeinak garai mitikoak idealizatzen baititu. Hau guzti hau, ironia fin eta aldi berean “xalo” batez hornitua narrazio osoan zehar.

Eleberri bat ona edo txarra den metodo seguru bakarra azken orrialdera heltzean ditugun sentsazioak behatzea da, Virginia Woolf-en esanetan. Euri zitalari eta narrazio honi esker, Itxaro Bordak edo Ezpeldoi andereak bizirik eta ideiez beteta laga naute.

Azken kritikak

Landura
Jose Luis Otamendi

Maddi Galdos Areta

Samuel eta Slawo
Karlos Linazasoro

Aitor Francos

Infinitua ihi batean
Irene Vallejo

Jose Luis Padron

Liztor mutanteak
Santi Leone

Mikel Asurmendi

Landura
Jose Luis Otamendi

Jon Martin-Etxebeste

Amaren heriotzak libreago egin ninduen
Mari Luz Esteban

Mikel Asurmendi

Feminismoa denon kontua da
Bell Hooks

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Bar Gloria
Nerea Ibarzabal Salegi

Jon Martin-Etxebeste

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

Amaia Alvarez Uria

Desertuan behatxuloa
Anjel Lertxundi

Ibon Egaña

Araka ditzagun gure bazterrak
Askoren artean

Jon Martin-Etxebeste

Kandelikara
Harkaitz Cano

Peru Iparragirre

Zoonomia
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Itzalen distira
Arrate Egaña

Hasier Rekondo

Artxiboa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

2021(e)ko abendua

2021(e)ko azaroa

2021(e)ko urria

Hedabideak