kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Txipiroiak bere beltzean / Rafa Egiguren / Susa, 2019

Narraziorako irrika ludikoa Hasier Rekondo / Deia, 2020-03-28

Faustoren hitzaurrean Goethek ohartarazi zigun: “Nobedadeen leihatilatik berriki heldu ikusle batek nolatan aurki dezake literaturak eskatzen dituen lasaitasuna eta irudimenaren bizitasuna”. Rafa Egigurenek (Hernani, 1948) lasaitasun eta bizitasun horiek ditu ardatz aspaldiko partez argitaratu duen ipuin bilduma honetan, eta beste gauza inportante bat gehituko dio: umore fina. Txipiroiak bere beltzean (Susa, 2019) honi ez zaio erraz puntua hartzen presazko lehen irakurketa batean, bai narratzaileak erakusten duen grina aseezinaren eta moldakaitzaren ondorioz, bai gaien, moldeen, zein ikuspuntu narratiboen aniztasunaren eraginez.

Oso oparoa izan ez arren Egiguren idazle zaildua dugu, azken entregak Chevrolet tropikala (2007) nobela eta Gauza guztiak (2011) saiakera izan dira. Betidanik jorratu du Ekialde Urrunarekiko zaletasuna (oraingo honetan, Txina eta Japoniarekin zerikusirik duten zenbait istorio tartekatzen ditu). Hamahiru ipuinez osatu liburu honetan, egungo Euskal Herriko kontradikzio nagusienen muinetan, non gatazka politikoaren zuri-beltzeko oroimenak eta oihartzunak ere atzematen baitira, kokatu daitezkeen narrazioak zein erlijioaren gaineko hausnarketak landu ditu, besteak beste. Horrela bada, idazteko estilo zuzen eta arin baten jabe, J.P. Sartreren existentzialismoaren eragina nabarmena da, ideia nagusi batek ehunduta: besteen aurrean erakutsi behar dugunak erabat mugatzen gaitu izaki gisa, haien aurrean simulatu beharrean baikara. Txarrena, beharbada, simulakro horrekin geure ispiluaren aurrean ere jarraitu beharra.

Gai ugari jorratu nahi izate horrek apika zenbait ipuinetan nolabaiteko anabasa sortzen du, batez ere Ekialdeko erreferentziak eta Euskal Herrikoak larregi gurutzatzen direnean, zenbait kontakizunetan sakontzeko aukera eza sumatzen baita, nolabaiteko errealismo magikoaren kutsua duen O Pão de Açúcar narrazioa iruditu zait ahulena. Horrezaz gain, irakurlea galdu egiten da nobelen zirriborroak izan litezkeen eta ipuinetan geratu diren kontakizunetan, Ad maiorem Dei gloriam da azken horren adibiderik argiena. Baina, halere, kontatzeko modu kaotiko horrek, Ekialdeko ukitua duen kaosa nahi bada, badu bere xarma, batez ere gure literaturaren ildo pisutsu nagusietatik ihes egiten baitu, nolabaiteko naiftasuna ematen baitie narrazio guztiei, eta hori eskertzekoa da.

Liburuak goia jotzen du distantziaren teknika narratiboa lantzen duen Itzalaren gorazarre narrazioan. George Perec-ek aitzindarietako bat izan zuen ikuspuntu aseptikotik, xurgagailu zanpatu biribil bat da narratzailea, kuroko xurgagailu japoniarra, morroia. Japoniako teatro klasikoaren pertsonaia batek ere izen bera du. “Agertokiaren ardura domestikoa eramaten du antzerkia jokatu bitartean; beraz, badu gure lanarekin antza eta, itxuraz, eredu jarri nahi izan dute”. Xurgagailuak gure etxeetako gaitz nagusiak antzemango ditu: morroiak eta antzezle hipokritak gara. Alta bada, gu izateko dugun aukera bakarra mozorroez biluztea da, pertsonalitateaz, nahi bada gehiegi sakondu gabe, gauzak eta pertsonak behatzea, kontatzea, xurgatzea.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak