kritiken hemeroteka

7.474 kritika

Azken kritikak

« | »

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen / Kattalin Miner / Elkar, 2019

Dokumental itxura duen liburua Aitor Francos / Bilbao, 2019-10

Kattalin Minerrek (Hernani, 1988), Moio, gordetzea ezinezkoa zen liburua argitara eman du, gertutik egokitu zitzaion Aimar Elosegi Ansa ‘Moio’ lagun eta herrikide transexualaren suizidioaren inguruko gertakizun eta memorian oinarritua, Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak deitzen duten Tene Mujika beka jaso zuen proiektua. Egileak Moiorekin harremana izan zutenei galdetu die hainbat gaiez, haien iritziez, testuinguruaz, soziologikoki ikusitakoaren azalpen pertsonal eta ezberdinez. Zenbateraino eragin ziezaioketen Moio bezalako gazte hari iruzkinak, herriko giro politikoak, garaiak berak edo gorputz identitatearen inguruko mugimenduak eta errealitateek? Begirada garrantzitsuena soziopolitikoa da, Moiori suertatu zitzaion gizartearen ulertezintasunarena, gai horrekiko jakin ezarena, alegia. Geroztik, denborak asko aldatu direla badakigu, bederen transexualitateari dagokionez, baina Minerrek, Moioren tragediatik hamabi urte igaro zirenean, idazkeraren bitartez memoria sentimentala egiteko beharra sentitu zuen, indarrez, barru-barrutik zetorkiona. Denbora pasatu behar da gauzak baretzeko, ikuspuntua aldatzeko. Gaia isilduta zegoela konturatu zen, aurretik izan zuen oihartzunarekin alderatuta. Orduan, eguneroko bat idazten hasi zen, norantz bideratuko zuen oraindik ez zekiela, baina galderak bertan nolabait islatzeko balio ziona, pentsamenduak, eta batez ere, tristezia, gupida, damua bertan kokatzeko. Baita onarpena ere, dolua. Gaztaroko garai hura berpizteko esfortzuan, benetan nolakoa izan zen irudikatzera heltzeko, Moioren heriotzak guztiz zeharkatzen zuen memoria pertsonala burutzeko, beste askoren laguntza jaso du. Liburuan zehar agertzen diren izenak haietariko batzuk dira, ez guztiak. Zeozer izatekotan, genero bezala, kronikatzat hartuko nuke Moio, gordetzea ezinezkoa zen (Elkar, 2019). Saiakeratik nahiko urrun gelditzen da, diskurtso sozio-biopolitiko-teorikotik behintzat (Paul Preciadoren liburuak eta konferentziak beste horren erreferentzia izan zitezkeen, kontrako poloan). Apunteak hartzeko joera, egunerokoetan, edo grabagailuaren laguntzaz, ariketa terapeutikoa izan daiteke norberaren erabilerarako murriztuta geratzen bada ere. Gehienbat, elkarrizketez eta lekukoen, lagun edo familiarren, testigantza zuzenetatik abiatuko den memoria puzzlea konpondu du Moion Minerrek, bizipenetara, hunkigarritasunera, itzultzen den kronika intimoa eta, aldi berean, plurala eta zabala (“Hala ere, gaurkoan grabagailurik ez dut atera, prozesuan ikasten ari naizenez, hizketaldiez bere horretan gozatzen ere jakin behar da, eta inpresio eta emozioak etxeratzen, ez apunteak”). Egituratzerako orduan, espontaneoki jende askoren oroitzapenak batuz joan da, ahots eta ikuspegi desberdinetatik ikus zitekeen arazoaren analisirako (“Garrantzitsuena ez zen nire ahotsa, besteena baizik”- dio Minerrek). Hitzen bitartez barruak hustearekin batera, lagun horiek guztiak, liburuan beraien esperientzia kontatzeko prest egotearekin batera, biluzte bat egiten dute, emozionala, burutik dabilzkien kontaketaren inguruko oroimen eta sentsibilitateak agerian utziz. Eztabaida zabaltzeko bidean Minerrek abilezia erakusten du, eta emaitza eraginkorra da. Liburu gatazkatsua, nahitaezkoa. Oraindik ere, bigarren irakurketa batean ere Moio-k guregan ezinegon eutsiezin bat eragiteko ahalmena oso-osorik mantentzen du.

Azken kritikak

Errua eta maitasuna
Markos Zapiain

Aritz Galarraga

Gauez harrizko zubiaren azpian
Leo Perutz

Joannes Jauregi

Minareteak Urdaibain
Jose Mari Pastor

Aiora Sampedro

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Iratxe Esparza

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Alex Uriarte

Poesia kaiera
John Berger

Javier Rojo

Ahanzturaren bezperan
Mikel Arruabarrena Larrarte

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Xabier Etxaniz Erle

Amua
Aritz Gorrotxategi

Hasier Rekondo

Pentaedroa
Kartxi - Txema Garcia-Viana

Javier Rojo

Hondarrak
Ruben Sanchez Bakaikoa

Txema Arinas

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Amaia Alvarez Uria

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Aiora Sampedro

17 segundo
Kirmen Uribe

Joannes Jauregi

Artxiboa

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Hedabideak