kritiken hemeroteka

7.271 kritika

Azken kritikak

« | »

Itotzeari beldurrez lehortu gara / Kepa Luzarraga / Egilea editore, 2018

Barrena berotzea Alex Uriarte Atxikallende / Gara, 2019-04-27

Topikotzarra dirudi, baina ez da erraza hor kanpoko porlanezko oihanean bizirautea. Herri txikia gara; txikiaz gain, zurruna eta ahul samarra ere bai. Baina ez gaude isolatuta: ez gara urez inguraturiko lehorgunea. Kanpoko influentzia zorrotz horrek, izan ere, egundoko eragina du gugan. Aitor dezagun: gure literatura, gure gizartea bezala, mundua bahitu duen kapitalismo basatiari doi-doi egokitzen zaio. Denak izan behar du super, hiper edo mega. Ez du balio esfortzuak, argitaletxeak baino; ezta ere materiak, liburu-azalaren lodierak baizik; gutxi du balio nortasunak, marrazkietako xehetasunen aldean.

Horregatik, biziki miresten ditut ezer gutxirekin euren bidea urratzen duten egileak. Talde zapaldua dira, gure irlatxoko mastodonteen pean ostendurik. Isilpeko egile horietako bat Kepa Luzarraga da (Mundaka, 1993). Bere poesiazko lehen lanak (“Itotzeari beldurrez lehortu gara”) aspaldian urrun igartzen nuen poesia hurreratu dit.

Bizkaitarrak bere moldea egunerokotasunean ezartzen duela begitandu zait. Sarritan, poesia egiteko, ez da beharrezkoa urruneko munduetako distopia-egoeretara jotzea; oinarria ohikoari beste begirada bat ematean datza, eta horixe da Luzarragari gehien laudatzen diodana: txikikerien xarma zukutzea.

Bere poesia, nire aburuz, bere bizitoki Mundaka bezalakoa da: itsastarra izanagatik, mendia hurbil du eta kaleko bizimodutik ere edaten du. Habitat nagusiak itsasoa eta lehorra dira. Lehenak itoarazi egiten gaitu; bigarrenak, ostera, sikatu eragin. Dena dela, bien beharra dugu.

Azpimarratzekoa da mundakarraren olerkiei darien bizitasuna: haietako batzuek zeharkako irakurketen ateak zabal-zabalik uzten dituzte; beste hainbatek, ordea, hausnarketa sakonak iradokitzen dituzte: “Bizitzaren esanahia? / Esan nahia edo Ezina ekinez egina / ekintzaileen lema / leloen leloa”.

Gainera, zenbait testutan berben soinuekin jolasten du, nolabaiteko “kakofonia poetiko” efektuak erdietsiz; kasurako, erlijioaren negozioa salatzen duen poeman otoitzetako “amen” hitza, ezin erakusgarriagoa den “hemen” berbagatik ordezkatzen du: “Aitaren, semearen eta espiritu santuaren izenean, / hemen, / zioen abadeak, / poltsa seinalatzen”. Bikaina, zinez.

Obraren epizentroetako bat den itsasoaz mintzatuz gero, autorearen harekiko atxikidura sumatu liteke: uraren gorakadak ekaitzak dakartza eta haiekin ezegonkortasuna; marearen beherakadek, berriz, armonia. Olerkiek olatu edo uhin tankera dute: lana, poemaz poema, gora eta behera, harat-honat dabilen itsasaldia da; “Inkisizio modernoa” zein “Fedea eta arrazoia” moduko txute bizkorretatik “Askatasun garestia” nahiz “Gasolinaren negozioa” lako tempo geldodun zingiretara. Irakurketa-kadentziarekin eta erritmoekin jostatzea ere egile honen zigiluetako bat da.

Hasieran aipatutakoekin lotuko nuke iruzkin honen bukaera. Nire aburuz miresgarriak dira argitaletxeen mundua errefusatu eta beraien kasa honen moduko ekarpen distiratsu bat sortzeko gai diren sortzaileak. Finean, gutxi batzuek zortedun izateari ez die men egiten eta autogestioz eta duintasun osoz bidean aurrera doaz.

Luzarragak esan legez, “poeta izatea / hori zortea, / tristurak salduz, / aberastea”. Erakuskeriaren kontrako hautua da kostatar gazte honen ekina. “Gure iraultza poemari jarraiki, maindireen barruan, / gure iraultzan, / mundua sutan jarriz, / edo gutxienez, / elkar berotuz”. Txanpon-hotsen diktadurapean, bereziak dira barrua berotzen diguten antsiolitiko literarioak, domeka arratsetan goreneko apaletik hartu eta mantapean gotortzen ditugunak.

Azken kritikak

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Igor Estankona

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Peru Iparragirre

Irautera
Castillo Suarez

Javier Rojo

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Mikel Asurmendi

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Aiora Sampedro

Kamisoi zuri zetazkoa
Alaine Agirre

Joannes Jauregi

Gauaz parke batean
Jon Mirande

Aritz Galarraga

Ur biren artean
Patxi Iturregi

Estibalitz Ezkerra

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Alex Uriarte

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

Ibon Egaña

Ez da erditzea
Ione Gorostarzu

Javier Rojo

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Peru Iparragirre

Denok gara Google
Xabier Etxaniz Rojo

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Raf Atxuri

Artxiboa

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Hedabideak