kritiken hemeroteka

7.243 kritika

Azken kritikak

« | »

Jenisjoplin / Uxue Alberdi / Susa, 2017

Eskerrak ahulak garen Ibon Egaña / Deia, 2017-10-28

Gizakion zaurgarritasun eta hauskortasuna filosofiaren eta pentsamendu politikoaren gogoetagai ez ezik, gai literario emankor ere badira azken aldiko narratiban, eta horren lekuko da Uxue Alberdiren azken nobela, Jenisjoplin.

1980etan jaiotako gazte kementsua, indartsua da Nagore Vargas, aitak jarritako ezizenez Jenisjoplin: bizitzak zaildua, klase apalekoa, politikoki engaiatua, ezarritako arauei suharki aurre egiten diena, harik eta seropositiboa dela eta HIESA duela jakiten duen arte. Munduari kara emanez bizi izandako Vargasek bere ahultasunari begiratu beharko dio aurrez aurre orduan, eta bere buruarekin ez ezik munduaren aurrean negoziatu non hasi eta non amaitzen den borroka, ahultasuna onartzea zenbateraino den errendizioa, eta finean, nola berrasmatu identitatea zaurgarritasunari bizkarrik eman gabe. Zalantzarik gabe, Nagore Vargas pertsonaia, bere konplexutasuna eta bilakaera da nobelaren osagai indartsuena, irakurle askoren gogoan iltzatuko dena eta norabide ugaritaranzko gogoeta mamitsuei bidea zabaltzen diena. Vargasen indarrak, autokontzientziak eta barne-koherentzia aldakorrak harrapatu eta eraman egiten du irakurlea lehen orrialdeetatik azkenera, abiada bizian eraman ere, estilo jostari, arin baina landua lagun.

Nagore Vargasen gorputza da indarraren eta ahultasunaren arteko gatazkaz gogoeta egiten den lekua eleberrian. Alberdik gorputzari eman nahi izan dio protagonismoa; Mendebaldeko pentsamenduan eta kulturan izandako bigarren mailako lekua kuestionatu eta gorputz gaixoari, bizitzak mailatutakoari ahotsa ematen dio nobelak. Haatik, nobelaren hainbat unetan inpresioa izan dut gorputzarena litzatekeen mintzo inkoherenteago edo inpultsiboagoari diskurtsoaren eta arrazoiaren koherentzia nagusitzen zaiola, beharbada Nagoreren beraren koherentziak eta indarrak hartaratuta. Batetik, pertsonaiaren garapenaren kontaketak, hiru ataletan antolatuta, tesi-antitesi-sintesi eskemari hurbil xamarretik jarraitzen diolako inpresioa eragin dit eta, bestetik, nobelak planteatzen dituen hainbat gatazka eta pasarte (klase-gatazka edo borroka armatuarena, esaterako) diskurtso-mailan edo maila sinboliko-metaforikoan garatzen direla iruditu zait, eta ez dela hainbeste sakontzen haiek dituzten ondorio material edo korporaletan. Era berean, elkarrizketa ugari eta bizi-biziek, pertsonaia diferenteak aurrez aurre jartzeko bainoago auzien inguruko ikuspegi bat, Nagore Vargasena, garatzeko funtzioa dutela iruditu zait aldika, bigarren mailako pertsonaien sakontasunaren kaltetan.

Pertsonaia gogoangarri baten istorioa kontatuz, belaunaldi eta garai baten kronika ere jaso du Jenisjoplin-en Uxue Alberdik: 1980eko hamarkadan jaio eta 2000ko urteetan ezker abertzaleko militantzian konprometitutako gazteriarena. Nabarmentzekoa da, gainera, pertsonaia nagusi bat ardatz hartuta, garaiei pultsua hartzeko idazleak erakutsitako trebezia (1990etako haurtzaroa, 2000ko gaztaroa), eta baita gai nagusi baten inguruan beste kezka eta auzi ugari argitara ekartzeko abildadea ere (haietako batzuk ez sobera erabiliak: medikuntza edo klasismoa). Nagore Vargasek nobelari kutsatzen dion indarra norabide ugaritan hedatzen da hartara, obrari sakontasuna eman eta irakurketa-aukerak zabalduz.

Azken kritikak

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Aiora Sampedro

Katigatu ninduzun librea nintzena
Laura Uruburu

Joannes Jauregi

Ezagutzaren matazak
Emagin

Ibai Atutxa Ordeñana

Ez erran deus
Jon Arretxe

Estibalitz Ezkerra

Poesia kaiera
Idea Vilariño

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Javier Rojo

Poesia kaiera
Cesare Pavese

Igor Estankona

Iraumen
Alexander Martinez Iturria

Peru Iparragirre

Amek ez dute
Katixa Agirre

Javier Rojo

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Mikel Asurmendi

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Goizalde Landabaso

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Aiora Sampedro

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Joannes Jauregi

Leuropa
Pablo Sastre

Aritz Galarraga

Artxiboa

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Hedabideak