kritiken hemeroteka

7.979 kritika

Azken kritikak

« | »

Elkarrekin esnatzeko ordua / Kirmen Uribe / Susa, 2016

Historiaren istorioak Iratxe Esparza / Gara, 2017-01-21

Historiaren unibertsoaren handitasunean, Gerra Zibil, gerraoste eta trantsiziokoak orain dela gutxiko gertakariak dira eta guztion oroitzapenetan egon beharko lirateke, liburuaren lehenengo orrialdeetan Kirmen Uribek azaltzen duen bezala, orduan jasan zituztenek geure bizitzako istorioa osatzen laguntzen digutelako. Nola irudikatu, ordea, oraindik hain bizirik eta itxi gabe jarraitzen duten iraganeko liskarrak eta mina? Zein estetikaren eremutan mugitu behar da idazlea kontatzen dituen benetako episodioek irakurlearengan arrastoa uzteko? Dagokigun honetan, Uribek familia baten bizitza narratzen du, Letamendi-Urrestitarrena, hari askori lotuta, gainera. Gerra Zibilean hasi eta 2011n bukatzen da istorioa, Euskal Herrian eta atzerrian, eremu pribatuan zein kolektiboan eraikitako faxismoaren kontrako erresistentziaren errelatoa da. Hizkuntza literarioa mailegatzen dio Uribek errealitateari, eta dudarik ez dago liburu honi esker memoria historikoari beste koska bat egiten zaiola.

Izan ere, idazleak egindako ikerketa sakonaren bidez, pasarte ugaritan errealitateak fikzioa gainditzen du eta kronika historikoak, eredu dokumentalistara gerturatuz, espazioa irabazten dio arlo literarioari. Sarritan ere, deigarria da nola gidatzen gaituen narratzailearen itzalak, gehiegi, agian, irakurleak galtzen duelako aukera testua askatasunez interpretatzeko. Uribek ematen dizkigun zehaztasunek ez dute uzten zalantzarako izpirik, eta horri gehituko nioke liburuaren azken orrialdeetan egileak berak azaltzen digula zer idatzi duen eta nola ulertu behar dugun. Hala eta guztiz, desberdintasunak daude zati batetik bestera, liburua lau multzotan banatuta baitago: “Lehen zatia. 1927-1943″, non 1937an Karmele Urrestik Ondarroatik Bilborantz ihes egin behar duen familiarekin; Karmele erizain gisa abiatzen da Frantziara eta Txomin Letamendi, tronpeta jotzailea, ezagutzen du. Bestalde, Jose Antonio Agirreren lehendakari zinaren berri dugu. Hortik aurrera, bi planoak tartekatzen dira, eta “Bigarren zatia. 1943-1950″ atalean, Caracaseko erbestean jasandakoak eta nazioartean frankismoarekiko hartutako erabakiak dira garrantzitsuak. “Hirugarren zatia. 1953-1979″ kapituluan, Uribek berreskuratzen du liburuaren lehenengo orrialdeetan aurkeztutako istorioa, Karmele Urrestirena Caracasera itzultzen denean seme-alabak barneko ikastetxeetan utzita. “Azkena. 2010-2011″ zatian, idazlearen hausnarketak eta eskerrak irakur daitezke, baita liburuko pertsonaien datu biografikoak ere.

Estetikari dagokionez, euskal literaturaren tradizioaren eragina esanguratsua da batez ere lehenengo zatian Manu Sotaren —burgesiaren seme jakintsu hiritarra— eta Txomin Letamendiren —letoigile baten seme herritarra— arteko elkarrizketa didaktikoak direla eta. Europako kulturaren berri ematen dute, ahaztu gabe euskaldunei buruzko irudi idilikoa, zintzoa, fedeari eta aberriari lotuta; egia da, zenbait pasarte kenduta, protagonisten emozioak eta minaren adierazpenak faltan bota ditudala, haien sentimenduen partaide izatea. Amaitzeko, azken hitza: gizonezko pertsonaiak —Txomin Letamendi, Manu Sota, Jose Antonio Agirre— heroiak dira, eta, eleberriaren hasiera irakurri ondoren, horrek nire igurikimen horizontea desarmatu du Karmele Urrestik protagonismo gehiago hartuko zuelakoan. Esango nuke errealenik errealena izan dela bera, berarekin konektatu dut gehien behintzat, eta, zalantzarik gabe, bizitzaren lubakietan ibili zen emakumea.

Azken kritikak

Austerlitz
W.G. Sebald

Irati Majuelo

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Ibon Egaña

Begiak zabalduko zaizkizue
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Mina hartzeko ere
Juan Luis Zabala

Maddi Galdos Areta

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Nagore Fernandez

Liztor mutanteak
Santi Leone

Asier Urkiza

Urtu aurretik
Xabi Borda

Paloma Rodriguez-Miñambres

Gaueko eztabaidak
Agustin Arrieta Urtizberea

Mikel Asurmendi

Mina hartzeko ere
Juan Luis Zabala

Irati Majuelo

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Uda betea
Aritz Gorrotxategi

Hasier Rekondo

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Mikel Asurmendi

Faith
Lander Garro

Asier Urkiza

Samuel eta Slawo
Karlos Linazasoro

Nagore Fernandez

Artxiboa

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Hedabideak