kritiken hemeroteka

7.777 kritika

Azken kritikak

« | »

Franco hil zuten egunak / Koldo Izagirre / Susa, 2016

Keinu xumeen politika Ibon Egaña / Deia, 2017-01-21

Koldo Izagirreren literaturak hain berea duen fikziozko unibertsora garamatza ostera ere Franco hil zuten egunak ipuin bilduma berriak. Pasaiako portualde industriala, Donostia, Errenteria eta inguruak, eta bertako herritar arruntak dira protagonistak frankismoaren azken urteetan kokatutako kontakizunotan. Ipuinetako gertaerak ez dira historia liburuetan jasotzekoak, baina Izagirreren narrazioetako pertsonaien erabaki, ekintza eta jarrerek badute beti dimentsio politiko bat, agerikoagoa batzuetan, lausoagoa bestetan, eta hor dago, keinu txikien itzal politiko eta sinboliko nabarretan, ipuin eta pertsonaia hauen indarra.

Gizon gazteak dira pertsonaia gehienak: futbol talde afizionatu edo profesionalagoetako kirolariak, Saharara espainiar armadarekin soldadu joanak, ikasleak… eta beren keinu txikietan jokatzen dira ipuinetako gatazkak: irakasle frankistari aurre egitea erabakitzen du ikasleak, fusilatuen omenez xingola beltza eramatea futbolariak, manifestaziora beharrean partidura joatea nerabeak. Sarritan frankismoaz egindako irakurketetan gertatzen denaz bestera, pertsonaia argilunez beteak garatu ditu Izagirrek. Ez dira kontzientzia politiko gabeko “garaiaren biktima” errukarriak, baina kontzientzia politikoa izateak ez ditu ez heroi eredugarri ez antiheroi ergel bihurtzen.

Kolonizatuaren alde paratu nahi duen soldadu kolonoarena, Erregimenarekin kolaboratu eta aldi berean harekiko kritiko itxurak egin nahi dituen idazlearena edo gurasoek gerran izandako bandotik beste bandora aldatzen den gaztearena dira istorio hauetako batzuk. Ideologiaren eta diktadurako egunerokotasunaren artean sortzen diren talketatik elikatzen eta aberasten dira, izan ere, ipuin ugari.

Narrazioen konplexutasun eta aberastasuna, pertsonaien ñabarduretatik ez ezik, kontakizunen egituratik ere badator. Ipuinotan, egia dakien eta errealitatearen bere ikuspegia ezartzen duen egile gisa agertzeari uko egiten dio Izagirrek, eta horren ordez geruzak eskaintzen dizkio irakurleari, tarteka aurrez aurre, bestetan gainjarrita, hurrena ondoz ondo dauden narrazio-geruzak. Era berean, frankismoaren azken urteetako diskurtso-geruzen polifonia jasotzen dute ipuin hauek: erregimenaren laudoriozko prosa barrokoaren parodia, erretorika iraultzailea, polizia-galdeketaren hoztasuna edo kaleko erregistro euskalkiduna, besteak beste. Argazkilariak, soinu-teknikariak eta kronikagileak dabiltza ipuinotan barrena, idazlea bezala garaiaren testigantza jaso nahian, eta iraganaren eta geure artean zenbat kontakizun-geruza dauden gogoraraziz.

Konplizitate handia eskatzen dio Izagirrek irakurleari beste behin ere, hari baitagokio geruzak hartu eta ipuinaren hezurdura osatzea, elipsiak betetzea, hizkuntza literario bakana deskodetzea. Neuk borrokan aritu behar izan dut hainbat narraziorekin, eta tarteka ez dut jaso egindako ahaleginaren neurriko gozamenik. Bestetan, ordea, ahaleginaren truke, aro bati kaleidoskopio eder eta konplexu batetik behatzeko aukera eman didate ipuinok.

Azken kritikak

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Irati Majuelo

Poesia kaiera
Christopher Okigbo

Igor Estankona

Iturria
Unai Elorriaga

Iban Zaldua

Sotoan gordeak
Miren Gorrotxategi

Arrate Beristain Uriarte

Etxeko urak
Leire Bilbao

Jose Luis Padron

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Aiora Sampedro

Mizia min
Jon Ander Urkiaga

Nagore Fernandez

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Poesia kaiera
Edna St. Vincent Millay

Igor Estankona

…eta infernuko demonioa adiskide
Iñaki Irisarri

Paloma Rodriguez-Miñambres

Zartatua / 4.48 Psikosia
Sarah Kane

Amaia Alvarez Uria

Erabili goldea hilen hezurren gainetik
Olga Tokarczuk

Irati Majuelo

Lilurabera
Yurre Ugarte

Paloma Rodriguez-Miñambres

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Hedabideak