kritiken hemeroteka

7.057 kritika

Azken kritikak

« | »

Franco hil zuten egunak / Koldo Izagirre / Susa, 2016

Keinu xumeen politika Ibon Egaña / Deia, 2017-01-21

Koldo Izagirreren literaturak hain berea duen fikziozko unibertsora garamatza ostera ere Franco hil zuten egunak ipuin bilduma berriak. Pasaiako portualde industriala, Donostia, Errenteria eta inguruak, eta bertako herritar arruntak dira protagonistak frankismoaren azken urteetan kokatutako kontakizunotan. Ipuinetako gertaerak ez dira historia liburuetan jasotzekoak, baina Izagirreren narrazioetako pertsonaien erabaki, ekintza eta jarrerek badute beti dimentsio politiko bat, agerikoagoa batzuetan, lausoagoa bestetan, eta hor dago, keinu txikien itzal politiko eta sinboliko nabarretan, ipuin eta pertsonaia hauen indarra.

Gizon gazteak dira pertsonaia gehienak: futbol talde afizionatu edo profesionalagoetako kirolariak, Saharara espainiar armadarekin soldadu joanak, ikasleak… eta beren keinu txikietan jokatzen dira ipuinetako gatazkak: irakasle frankistari aurre egitea erabakitzen du ikasleak, fusilatuen omenez xingola beltza eramatea futbolariak, manifestaziora beharrean partidura joatea nerabeak. Sarritan frankismoaz egindako irakurketetan gertatzen denaz bestera, pertsonaia argilunez beteak garatu ditu Izagirrek. Ez dira kontzientzia politiko gabeko “garaiaren biktima” errukarriak, baina kontzientzia politikoa izateak ez ditu ez heroi eredugarri ez antiheroi ergel bihurtzen.

Kolonizatuaren alde paratu nahi duen soldadu kolonoarena, Erregimenarekin kolaboratu eta aldi berean harekiko kritiko itxurak egin nahi dituen idazlearena edo gurasoek gerran izandako bandotik beste bandora aldatzen den gaztearena dira istorio hauetako batzuk. Ideologiaren eta diktadurako egunerokotasunaren artean sortzen diren talketatik elikatzen eta aberasten dira, izan ere, ipuin ugari.

Narrazioen konplexutasun eta aberastasuna, pertsonaien ñabarduretatik ez ezik, kontakizunen egituratik ere badator. Ipuinotan, egia dakien eta errealitatearen bere ikuspegia ezartzen duen egile gisa agertzeari uko egiten dio Izagirrek, eta horren ordez geruzak eskaintzen dizkio irakurleari, tarteka aurrez aurre, bestetan gainjarrita, hurrena ondoz ondo dauden narrazio-geruzak. Era berean, frankismoaren azken urteetako diskurtso-geruzen polifonia jasotzen dute ipuin hauek: erregimenaren laudoriozko prosa barrokoaren parodia, erretorika iraultzailea, polizia-galdeketaren hoztasuna edo kaleko erregistro euskalkiduna, besteak beste. Argazkilariak, soinu-teknikariak eta kronikagileak dabiltza ipuinotan barrena, idazlea bezala garaiaren testigantza jaso nahian, eta iraganaren eta geure artean zenbat kontakizun-geruza dauden gogoraraziz.

Konplizitate handia eskatzen dio Izagirrek irakurleari beste behin ere, hari baitagokio geruzak hartu eta ipuinaren hezurdura osatzea, elipsiak betetzea, hizkuntza literario bakana deskodetzea. Neuk borrokan aritu behar izan dut hainbat narraziorekin, eta tarteka ez dut jaso egindako ahaleginaren neurriko gozamenik. Bestetan, ordea, ahaleginaren truke, aro bati kaleidoskopio eder eta konplexu batetik behatzeko aukera eman didate ipuinok.

Azken kritikak

Keinu konplizeak
Karlos Cid Abasolo

Alex Uriarte

Zu entzuteko gaude
Xabier Mendiguren Elizegi

Estibalitz Ezkerra

Bihotzean daramagun mundua
Maite Darceles

Javier Rojo

Stereo
Miren Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Duchampen inguma
Eric Dicharry

Igor Estankona

Balou mendikateko balada
Yan Lianke

Javier Rojo

Gaur galtzea tokatzen da
Gotzon Hermosilla

Aiora Sampedro

Balou mendikateko balada
Yan Lianke

Joannes Jauregi

Ileak uretan
Josu Penades

Amaia Serrano Mariezkurrena

Erreka haizea
Sonia González

Iratxe Esparza

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Javier Rojo

Tximeletak bizkarrean
Ugaitz Agirre

Peru Iparragirre

Gaur galtzea tokatzen da
Gotzon Hermosilla

Javier Rojo

Erreka haizea
Sonia González

Aiora Sampedro

Artxiboa

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Hedabideak