kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Literatura hiztegi tekniko laburra / Karlos Linazasoro / Elkar, 2015

Domaia da eta ez da Aritz Galarraga / Deia, 2015-09-05

“Izkiria ezazu hiztegi propio bat, azken plazeretako bat da”. Aipu horrekin irekitzen da Joseba Sarrionandiaren Hitzen ondoeza. Hiztegi propio haren aldean, Karlos Linazasororen hau ez da definizioen hiztegi bat zehatz. Aurkezpen oharretik: aipatzen dira literatur genero eta azpigeneroak (ipuin, antzerki, mikroipuin), erretorika eta metrika arloko terminoak (anafora, metonimia, hiperbatoi), molde metriko askotarikoak (soneto, kopla, serbentesio). Nahiz gero ez den aipatzen serbentesiorik. Eta ez idazlearen irudimenak sorturiko terminoa dirudielako. Halakorik badago hemen: musuen eta aforismoen arteko harremanetik sortzen den hibridazioa, adibidez, musurismoa, edota kontrazaleko aupamen bikaina. Bada bestelako hitztripurik ere: “Ikus ditzagun hamar adagio” esaten zaigu, eta gero dira hamaika. Eta ez dakizu akats diren, edo idazleak barruraino sartu dizkizunak —segur aski bigarrenetarik—. Baina, harira: aipatzen dira horiek guztiak eta ez da definizioen hiztegi bat, ez bada termino horien guztien adibideak biltzen dituena. Eta domaia da neurri batean, genero aproposa baitirudi definiziogintzak idazlearentzat. Hala erakusten du liburu honetan bertan, adibidez pleonasmoari dagokion sarreran: “Sarri askotan, pleonasmo eta orgasmo hitzak nahasten dira, batez ere euskaltzain, hizkuntzalari eta Real akademikoen artean”. Baina neurri batean ez da domaia, definizio hiztegiak ugariago ditugulako —urrutira gabe Sarrirena—, eta etsenpluenak urri. Akaso Euskaltzaindiaren Literatur terminoen hiztegia sartuko luke Linazasorok bigarren multzoan. Ez alferrik, behin baino gehiagotan jartzen baitu jomugan. Aurkezpen oharrean aipamena, definizioren batean erreferentzia —”Argiago edo hobeto azal zitekeen, baina horretantxe utziko dugu”—, adibideren batean ohartxoa —”Guk, haiek ez baitakite egiten”—, orobat egurra. Eskerrak Euskaltzaindiakoaren seme-alabatzat duen Linazasorok berea.

Domaia da eta ez da, beraz, adibidegintzan ari denean ere ari baita tarteka definiziogintzan. Askoz interesgarriagoa egin zait hartara Poesia sarrera baino —poematxo bat— Poetika hitzari dagokiona —goitik behera ikastekoa; sarrera horregatik bakarrik merezi du liburuak—. Nahiz fikzio hutsezko pasarteen artean ere une gogoangarriak aurki daitezkeen, esaterako, zentauro txikitero ez-abertzalearekin. Baina beste batzuetan faltan izan dut definizioan gehiago sakondu ez izana, esaterako, haur literaturari eskainitakoan.

Tira, ez dakit gehiegi axola duen ere. Azken batean hiztegia, definizio edo adibideena, aitzakia baita Linazasororentzat aske uzteko bere deabru guztiak, jaulkitzeko bere gai bere gintza bere umore guztiak, goitikatzeko bere bizio, bere erudizio, bere zera guztiak. Konpendio baten aurrean gaude. Kontrazaleko aupamenean esaten den bezala, Linazasororen obra gorena izan daitekeena. Orain artekoen artean behintzat bai. Ez dizkiot irakurri den-denak, aitortuko dut, hain da idazle prolifiko, barka, langilea. Baina irakurri dizkiodanen artean —eta ez dira gutxi—, zalantzarik ez da.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak