kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Perlak, kolpeak, musuak, traizioak / Joxemari Iturralde / Pamiela, 2015

Boxeoa eta emakumeak Iraitz Urkulo / Berria, 2015-09-06

Liburuaren kontrazala irakurriz gero, eleberriak 25 emakumeren istorioak kontatzen omen ditu. Bada, ez. Perlak, kolpeak, musuak, traizioak obran emakumeak bigarren mailako pertsonaiak dira, gehienetan apaingarri hutsak, gizonek sexu-objektu gisa beren borondatera erabil ditzaketenak. Egiatan, emakumeak kapitulu bakoitzari izen emateko aitzakia ahula —eta, ez gutxitan, bortxatua— baino ez dira. Izan ere, testu osoak garai batean gizontasunaren adierazgarritzat jotzen ziren ekintza, jokamolde eta zaletasunen katalogoa dirudi: boxeoaren mundua, dirua, alkohola, sexua, gaueko parranda giroa eta emakumeak.

Argumentuak 1920ko eta 1930eko hamarkadetara garamatza, boxeoaren urrezko aroan kokatuz, kirol horrek zale ugari zituen eta egiazko gizarte-fenomeno bilakatua zeneko garaian, alegia. Joxemari Iturraldek, liburuaren amaieran kontsulta daitekeen bibliografiaren laguntzaz, “Paulino Uzkudun eta Isidoro Gaztañaga punta-puntako bi boxeolari euskaldunen istorioa” jaso nahi izan du. Boxeoa, parranda, edaria eta emakumeen zurrunbilo ero batean murgilduta, Europan eta Amerikan bizitakoak kontatzen dira ehun eta hirurogei orrialde eskasetan zehar.

Narrazioak nahiko era monotono eta errepikakorrean egingo du aurrera eleberriaren bi herenak igaro arte, orduan hasiko baitira azaleratzen bi protagonisten arteko jelosia profesional eta pertsonala, elkarrekiko gorrotoa eta mendeku-nahia. Bat-batean, 36ko gerrak eztanda egingo du eta, historiaren gurpilean harrapatuta, gertaera hura inflexio-puntu bihurtuko da haien bizitzetan. Idazleak egitura zatikatua eta foku aldakorra darabiltza hasieran, bi boxeolari ospetsuen istorioa hurbileko hainbat pertsonaiaren ikuspegitik txandaka kontatuz.

Eleberriaren testuinguru jakinean nagusitzen diren balio eta jokamoldeen erakarmen-gaitasuna irakurle bakoitzaren araberakoa izanik ere, susmoa daukat egiarekiko fideltasuna —ala hobe litzateke zuzenean “mendekotasuna” adieraztea?— fikziorako zama handiegia ez ote den. Esate baterako, agerikoa da diskurtsoan erreferentzia historikoak pilatzeko joera, ez bakarrik Hemingway, Lupe Velez edo Gary Cooperren aipamenak, baizik eta beste datu eta gertakari zehatz ugari ere.

Horiek guztiak boxeolarien pausoak ahalik eta leialtasunik handienarekin islatzeko helburuz txertatuak diren arren, emaitza objektibotasunak hartutako narrazio bat da, fikzioaren eremua neurri handi batean murriztu eta subjektibotasunerako lekurik apenas uzten duena. Lekututako informazio historikoa eskaini behar horrek azal dezake agian zenbait pasarte, delako ekintza garatu beharrean, hura laburtu edo, are gehiago, arin-arin aipatu edo zerrendatzera mugatzen direlako sentsazioa, behar beste sakontasun eta literariotasunik lortu gabe.

Horregatik guztiagatik, eleberri baten ordez, ziurrenik askoz egokiagoa litzateke Perlak, kolpeak, musuak, traizioak Paulino Uzkudun eta Isidoro Gaztañaga boxeolari euskaldunen biografia fikzionatu gisa jotzea eta, jakina, halakotzat irakurtzea.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak