kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Poesia kaiera / Sophia de Mello (Iñigo Roque) / Susa, 2015

Poeta klasikoaren bila Alex Gurrutxaga / Berria, 2015-05-17

Susa etxea osatzen ari den Munduko Poesia Kaierak bilduman argitaratu dute Sophia de Mello poeta portugaldarraren antologia. Iñigo Roquek hartu du itzulpena egiteko lana, eta bai fin asko burutu ere. XX. mendeko Portugalgo poesiaren gailurretakoa da De Mello; Fernando Pessoarekin batera, nahiz eta haren ondotik etorri, poesia modernistaren luma finenetakoa, lirika iradokitzaile eta zehatzaren sortzailea.

Zehatza, De Mellok bilatzen zuelako inguratzen zuena doitasunez eramatea paperera. Izadiaren behaketa eta zentzuen bidez hautemandakoaren deskribapena bere jarrera poetikoaren erdigunean daude. Paisaiak birsortzen ditu poetak, urbanoak batzuetan, eta gehiagotan naturakoak, desirari eta nostalgiari lotuta. Lurralde poetiko horien artean, poeta beti itzultzen da itsasora: hondartzak, kaia, ontziak, korala edota naufragoak daude, han-hemenka barreiatuak, haren poesian.

Inguratzen duten elementuetarik abiatuz, gauza arrunten atzean ezkutatzen den esentzia bilatzen du Sophia de Mellok, ohiko bizitzatik harago iristea nahi genukeenaren transzendentzia, instante orok eternaletik daukana, pertsona bakoitzak jainkozkotik duena. Eta hori, poesian: “Este é o poema — engano do teu rosto / No qual eu busco a aboliçao da morte”, idazten du Eurydice poeman. Eta hor agertzen da De Melloren telurismoa. Kristautasun berrituaren ildoan, paisaia konkretua unibertsoaren gorpuzte gisa azaleratzen da, eta poetaren desio gorena unibertsoarekin bat egitea litzateke: “nire, itsasoaren, haizearen eta ilargiaren batura”; “Egun batez neu izango naiz itsaso eta hondar/ den guztiarekin egongo bategina”; eta bere arte poetikoan esaten duen bezala: “unibertsoarekiko harreman hau da poema poema gisa definitzen duena”. Horrela, denbora eta existentzia bihurtzen dira De Melloren gai nagusiak —Etxe zuria, Hilak sendi ditut, Denbora zatikatuan, eta abar—; hala ere, jakina, amodioa —Hirekin zeharkatzeko munduaren desertua, Amodio hil batetik, eta abar—, aberria —Apirilaren 25a, Iraultza, eta abar—, edo literatura bezalako gaiak ere lantzen ditu —Lorcaren hilobia, edo Zikladeak, Pessoaren oihartzunez betea—.

De Melloz esaten da poeta klasikoa dela; eta hala da, baina ez da ahaztu behar, formari dagokionez, Modernismoaren ezaugarri behinenak bere egiten dituela poeta portugaldarrak, hala nola bertso librea eta sinestesia —gogoratu behar da, bidenabar, klasikoekiko maitasuna aipatzen dugunean, lehen Modernismoa oso klasikozalea izan zela—.

Poema antologia hau orekatu eta interesgarria da, kronologikoki antolatua hastapenetako poemetatik azkenekoetara. Pena da edizio hauetan poemen jatorriari buruzko daturik —data, liburua, eta abar— ez egotea batere, oso lagungarria izango litzateke-eta hori irakurlearentzat.

Literaturan (ere) berritasuna eta apurketa, ildo berriak zabaltzea eta gauzak iraultzea estimatzen dugu egun, ia ahaztuz literaturari eskatu behar zaion oinarrizko gauza literatura izatea dela, ona izatea, alegia. Sophia de Mello ez zen poeta apurtzailea izan, poeta klasikoa baizik —klasikoa eragin eta estetikaz, eta baita bere burua tradizioan txertatzeko moduan ere—, baina klasikoa, batez ere, Aulo Geliok II. mendean hitzari eman zion zentzuan: bere dohainengatik eredugarritzat har daitekeena. Eta horrela izaten dira, eta dira oraindik poeta klasikoak moderno.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak