kritiken hemeroteka

8.001 kritika

Azken kritikak

« | »

Urari ostutako poemak / Pako Aristi / Susa, 2014

Joan-etorriaren menpe Hasier Rekondo / Berria, 2014-10-26

W.H. Auden poeta ingelesaren esanetan, “poesia hizkuntzarik pertsonalena da, elkarrizketarik barnerakoiena. Poetak idatzitako hitzei irakurleak erantzutean bakarrik hartuko du bizitza poemak”. Pako Aristiren (Urrestilla, Gipuzkoa, 1963) poemagintzaren azken fruituak, Urari ostutako poemak (Susa, 2014), egilearen eboluzio pertsonalaz at eta barne dagoen eremua erakutsi nahi dio irakurleari. Ni poetikoaren barne bilakaera du hizpide nagusi liburuak, eta esango nuke irakurle honen erantzunak “irregularrak” izan litezkeela.

Duela 11 urte argitara emandako bere azken aurreko poesia liburuan egin bezala, Libreta horiko poemak (Susa), prosaren zantzu guztiak dituen poesia da nagusi Aristiren poemagintzan, oraingo honetan hegaldi poetikoak pisu gehiago duen arren. Poesiaren eta prosaren arteko mugak lar lausoak direla esango nuke, baina eztabaida horrek iruzkin honetan dudana baino askoz ere tarte gehiago eskatuko luke. Norbaitek ez lieke poesiaren etiketa jarriko prosa diskurtsiboa duen zenbait poemari, prosa poetikoaren eremuetatik gertuago. Generoen arteko eztabaidak antzuak direla esango duenik ere izango da. “Historiaren narratibitatea” lehenesten duten “kronika poetikoak” dira nagusi: ipuinaren moldea hartzen duen Emile Griffith-en bi oinazeak poema politikoki lar topikoa (marikoiak, boxeolariak eta galtzaileak uztartzen baititu), Telegrama bat gatazkaren ondorio mingarrienez diharduena, Aizkolaria izenburukoa, Galizia eta Euskal Herriaren artean albiste baten bidez eraikitako zubia, Hamaisegarrenean aidanez gogoan, edota sare sozialen gainean aritzeko ikuspuntu naifa darabilen Whatsap.

Urari ostutako poemak honetan poema gogoangarriak eta erdipurdikoak tartekatzen dira inongo lotura tematikorik gabe. Begiradaren mendeak nabarmenduko nuke bereziki azken horien artean. “Emakume bat ikusten duzunean, / zeri begiratzen diozu lehendabizi? / galdetu izan didate kazetariek maiz” hasiera duen poema batek ezin du amaiera aproposik aurkitu, “…Lehen emakume haren / begirada bilatu dut,…”. Liburu osoan zeharreko lotura bakarra loturarik eza da, baina ni poetikoa soilik agerraraztea ez da nahikoa partidaren altuera honetan. Norbaitek argudia dezake poema solteek poema liburua osa dezaketela. Liburu honen kasuan ez da horrela gertatzen. Irakurleak berak arakatu beharko du zergatietan, elkarrizketa idiliko horren atzetik. Hala ere, badira poema gorenak ere: Argitxinta portuan izenburukoan, esaterako, honela mintzo da Aristi poetikoena eta bikainena: “Egunsentiaren ilinti gorian / artean ura itsasoarena ez denean / badago orduak inauguratzen dituen eremu bat, / pinu-orratzak oboe izateko ametsetan / firurikatzen dituen kristalezko haizean”.

Ez da falta liburu honetan ere Aristiren leit motiv bilakatu den gaia: idazlearen funtzioaren gaineko hausnarketa, kasu honetan Borgesen kutsu nabarmena hartuko du Zhuang Zhou-ren ametsa poeman, “…Posible ote da / nik idatzitakoa ere /…. ametsetan idazten / jarraitzen duen / norbaiten hitzak izatea?”. Gainerako irakurleei egokituko zaie liburuko poesiarik preziatuenak biziaraztea. Poesiak beti lagako du irakurle bakoitzaren erantzunean bizitzeko hauspoa, zenbaitzuetan urari lapurtzea nekeza den arren.

Azken kritikak

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Nagore Fernandez

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Erradikalak
Ane Labaka Mayoz / Beatriz Egizabal Ollokiegi

Jon Martin-Etxebeste

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Mikel Asurmendi

Hotza bazkatzen
Izaskun Igoa Jaimerena

Irati Majuelo

Krakovia
Goizalde Landabaso

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Austerlitz
W.G. Sebald

Hasier Rekondo

M ama* eme* ume*
Erika Lagoma / Estitxu Fernandez

Jon Martin-Etxebeste

Soka
Mikel Gurrea

Nagore Fernandez

Ez erran inori
Maddi Ane Txoperena

Asier Urkiza

39 lore
Amancay Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Austerlitz
W.G. Sebald

Jon Martin-Etxebeste

Sed quia sua
Iñaki Segurola

Oier Iruretagoiena

Artxiboa

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Hedabideak