kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Hemen naiz, ez gelditzeko baina / Markel Ormazabal / Txalaparta, 2014

Kartzelaren geografia Iraitz Urkulo / Berria, 2014-10-26

Txalaparta argitaletxeak aldizka egiten dituen arte-faktu bitxien aldeko apustu ausart horietako bati esker, euskal literaturaren plazara idazle berri bat atera da: Markel Ormazabal. Hemen naiz, ez gelditzeko baina du izenburua haren estreinako lan argitaratuak, kartzelaren inguruko kronika berezia.

Berezia diot, egilea euskal preso politiko ohia izanik idazketa esperientzia horrek bultzatua bada ere, liburuan nekez aurkituko dugulako erreferentzia autobiografiko zuzenik. Haren ahotsa, oihartzuna balitz bezala, zeharka baino ez zaigu iristen. Drama baztertuta, uneoro tonu bizia eta estilo adierazgarria darabiltza. Autorearen egitekoa kartzelak bideratzen dituen diskurtso ezberdinak aurkeztu eta horien gainean hausnartzean datza. Emaitza argudio sendoz eraikitako ertz askotako diskurtso kritiko bat da.

Orrialde gutxiko atalak nahikoa dira Ormazabalek egungo espetxe-sistemaren logika salatu eta, horri lotuta, gizartean hain barneratuta dauden kartzelaren inguruko uste faltsuak deseraiki ditzan. Zein betekizun du isolamenduak? Zein da musikaren eta literaturaren papera barruan? Kartzelaren beharrik badugu egiatan? Horra hor kronikak hizpidera dakartzan zenbait gai, irakurleoi modu sintetiko, argi eta originalean emanak.

Izan ere, atalok abiapuntu bikoitza erakusten dute. Alde batetik, musika dago. Liburuak Lisabören kantu bat izenburu hartzen duen bezala, hura osatzen duten atalek ere Mikel Laboa, Willis Drumonden… kantuen izenak hartzen dituzte. Bestalde, idazleak kartzelaren geografiatik abiatzen ditu testuak: leihoak, ziega, burdinazko ateak, alanbre arantzadun hormak… Kartzela-espazioaren egituraketa kontrol- eta zigor-ereduetan oinarritutako gizarte globalaren islatzat ulertzen du Ormazabalek.

Diskurtsoa, aipamenez lepo, dokumentazio-lan zorrotz baten ondorio da. Kartzelarekin lotutako alderdi anitzen inguruko hausnarketak idazle, kazetari zein adituen adierazpenetan, espetxeko pasadizo gogoangarrietan eta beste hainbat presoren lekukotzan oinarritzen ditu. Erreferentzien collagea, Ormazabalen beraren hitzetan. Hurbileko egoera eta baldintzen azterketa saihestu gabe, beraz, mundu zabaleko kartzela-sistemari buruzko ikuspegia aintzat hartzen du.

Espetxe-kronika honek erakusten duen beste berezitasun bat atal bakoitzaren amaieran kantu, liburu edo prentsako artikuluen erreferentziak jasotzen dituen bibliografia laburra da. Ziurrenik musika da denetan erreferentziarik ezohikoena, irakurketaren esperientzia are gehiago aberasteko bidean, hura laguntzeko iradokizun gisa zein idazlearen sentsazioetara hurbiltzeko aukeratzat har dezakeguna. Ildo beretik, nabarmentzekoak iruditzen zaizkit zuri-beltzezko ilustrazio indartsuak, paper urratu efektu baten azpitik azaleratzen direnak.

Liburuari, azkenik, gibel solas interesgarria erantsi zaio. Bertan, Iratxe Retolaza literatura adituak kartzela-kronikek euskal literaturan duten kokapena aztertzen du, horien ezaugarriak azalduz eta obra nagusiak aipatuz. Ezustekorik politena azterketaren amaieran dator: Ormazabalen lanean liburuaren beraren erreseina txukuna eskaintzen zaigu. Hemen naiz, ez gelditzeko baina kronika hutsa baino askoz gehiago baita.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak