kritiken hemeroteka

7.333 kritika

Azken kritikak

« | »

Krisalida / Pako Aristi / Erein, 1990

Krisalida Patziku Perurena / El Diario Vasco, 1990-11-28

Iruñeko Zaldiko Maldiko-n ezagutu nuen nik aurreneko aldiz Pako Kcappo aitzaki, etorri haundikoa zela esanez aurkeztu zuen aurrenberri hartan Atxagak. Eta arrazoi bide zuen. Geroztik ongi erakutsita utzi bait du etorriaren hori. Baina, nere iduriko, harako bertsolari famatu hari bezalatsu gertatu zaio Pakori ere: etorri haundiegia izaki, eta punturik egokiena aukeratu ezinean nahaspilatu eta atzenean potto.

Laguntzen omen du kazetaritzak literatura ederra egiteko orduan. Dudarik ez lagunduko duela. Batak bestea zertan eta nola lagundu lezaken bereizten jakin behar. Pakok ez dut uste bereizketa horri arreta haundi haundirik jarri dionik. Neretzako, kazetaria da Pako, hitz eder zalea baino areago. Ezagutzen ditut halare, kazetaritza ederlan bihurtzen dutenak, eta baita literatura presakako kazetaritza zarpailarekin nahasten dutenak ere.

Gero gainera, gaztea da Pako, eta bizitza bere gordinean gozatzea gustatzen zaiona. Eta literatura ez da, nik uste, bizitza eskuz ukitzea gustoko duen harentzako egina. Bizi denari nekeza egiten zaio literatura egitea. Literatura, bizi izan denarentzako kontsuelo modura gehiago ikusi izandu dut nik. Eta Pako, orain ari da bizitzen, bete betean.

Errealismo fantastikoa omen da Krisalida delakoa. Hala leitzen nuen nonbait. Behar bada hala izanen da. Nere ustez ordea, ez errealismo eta ez fantasia da. Errealista izatekotan, beste hizkera sinesgarriago batean egon beharko lukete, esate bateko, Belandiako protagonistak. Ez lukete, inondik ere, hizkera bera beharko Filartxik kazetariak eta Rokorson harrijasotzaileak. Eta Urrestillako atso agureek ez dute Pakok uste bezala hitzegiten larru kontuaz. Hizkera neutral hori, barkatzekoa da narradoreari, baina, ez inola ere protagonistei. Eta hainbat gutxiago noski, honen hurbilekoak eta ezagunak izatean.

Beraz, errealismoak huts egiten du, eta fantasiak beste hainbeste. Kontu hurbilegiak, entzunegiak eta nazkantegiak bait dira, Urolako trenarenak edo pantanoarenak, tartean inolako fantasia sinesgarriri lekurik uzteko. Bestela, ni baino errazago fastzinatzen diren letoreak beharko ditu Krisalidak.

Badakit, hala eta guzi ere, ez duela letore faltarik izanen. Donostiatik hasi eta beste hirisko giputx asko bait dago, euskara komertzial batean bapo bizi dena. Euskara batua omen deneko horrek, egina baitu bere merkatutxoa. Hortik kanpokoa, biziago eta ederrago izanarren, garestiagoa omen da. Lan gehiago eskatzen du nonbait. Itxura denez, edertasun erosora ohitu da jendea, jendajea… ia ez dakit nola deitu ere.

Goitik hasi eta behitino egin dudan zerrenda osoan, aita (baina ez, nere gustoko literaturatik urruntzen ari dela esan gabe, eta Hamaseigarrenean aidanez eta aurreko lanetatik Tobacco Days eta Carla batera nabari den eboluzioa horren lekuko) eta bere seme Juan eta Inazio bakarrik pasatzen dira, nere gustoko euskal literaturaren atakaz barrengaldera. Besteak atakaz kanpotik uzten ditut oraingoz. Horrekin ez nituzke noski, erabat desterratu nahi. Zerbaitetik bizi behar bait da, mundualdi pizar hau botatzeko. Aurrekoek ziotenez ordea, bizibidea eta ederlana, elkarrekin gaizki samar etortzen ziren senideak izan behar zuten orduan. Eta gaur ere, modernismoak modernismo, hala direlakoan nago. Begira, bestela, gure literatura gazte guziari.

Azken kritikak

Atzerrian
Nerea Balda

Ibon Egaña

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Javier Rojo

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Ez dadila eguzkia sartu
Martin Etxeberria / Xabier Etxeberria

Amaia Serrano Mariezkurrena

Hariak
Yoseba Peña

Igor Elordui Etxebarria

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Txema Arinas

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Artxiboa

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Hedabideak