kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Atoiuntzia / Edorta Jimenez / Susa, 1990

Gezal zapore Xabier Mendiguren / Argia, 1990-12-02

Iritsi da aspaldidanik itxaroten genuen “Atoiuntzia” (“erremolkadorea”, ni bezalako lehorreko kalekumeentzat). Patroia: Edorta Jimenez, orain arteko poesi lanetan Omar Nabarro sinatzen zuena, harako poeta pertsiar haren omenetan edo. Merkantzia berriz, hamar ipuin, luze eta labur, denetarikoak.

Urteko sorpresa izan liteke “Atoiuntzia” —aurtengoa ez da oraingoz ustegabeetan aberatsegi izan, egia esan—, baina badu oharkabean geratzeko arriskua ere, kai abandonatu batean. Bien gakoa —ustekabe nahiz ahazturarena— bat bera da: hizkuntza. Mundakako idazle hau beti egon da lehengaia duen lengoaiaz biziki arduratua —hala behar lukete idazle guztiek, ezta?—, eta oso kezkatuta komunikabideetan eta nagusituz doan —nagusierazten ari garen— euskara ereduarekin.

Gaurko estandarra batez ere gizpuzkoarrok moldatzen dugula eta, derrigor bihurtzen zaigu batua gipuzkeraren oso antzeko; eta birkaitar ugari —edo nafar, lapurtar…— kexu ageri dira. Horren aurrean, bada bizkaieraz idazten duen egile sail bat eta badira bizkaiera ia ahantzi egin dutenak. Edortaren bidea —ia ihesbide ez erdibide, ezpada aurrerabide, nere ustez—, batuaz ehundutako zakua Bizkaiko euskaraz betetzea izan da. Bizkaierazko berba, morfologia, sintaxi eta esamoldeak dira euskara honen hezur eta giharre, azal eta mami. Ez bizkaiera gezarena, kresal usaineko marinel herrietakoa baino. Ideia ona da —patentea Mikel Zarateri zor zaio, bere “Haurgintza minetan” dela eta, geroztik jarraitzaile askorik izan ez badugu ere—, eta Edorta Jimenezen sena, intuizioa miresgarria —poeta honekin txolartean aritu izan garen gehienok dakigun legez—; aurkikuntza zoragarri horien gauzatzea ostera, errealizazioa alegia, zalantzakorra da, gorabeheratsua, batzuetan zabar samarra ere bai. Nolanahi ere zerbait berria, eta Inazio Mujikaren ipuin liburua goretsi genuenok —besteak beste unibertso txiki bat bere hizkera eta guzti ematen zuelako— ezin utzi genezake honako hau alde batera berbaroa hain samurra egiten ez zaigulako aitzakiarekin.

Orria aurrera, tokia agortzen eta ezer gutxi esan dut ipuinei buruz. Labur-labur beraz: hamar dira, aldez eta moldez itsasoarekin lotuak —ez ordea arrantzaleen gorabeherak, kostako herrietako panorama luze-zabalekoak baino—; badira motx-motxak eta luzexeagoak —nik hauek nahiago—, bada nobela baten hasiera dirudien bat; gaietan ere denetik, hala nola amodio kontuak, gure nola-halako gerrari dagozkionak —Edortak here larruan pairatuak—… Laburtzearren, kostunbrismoa baino askoz haruntzago doan gizarte haren erretratu modukoa, izadi eta giza-paisaiaren kontenplazioaz bat (“Itsas-txorien bindikazioa”n bezalatsu).

Naufragio baten ostean uhinek plai ertzera dakartzaten hondarren artean legez, nork bere gustoko pitxiak aurkituko ditu hemen ere, baina nik nere guztizkoa aukeratu behar banu —aholkutzat har dezakek, Edorta—, errealismoarekin nahasian surrealistak dei genitzakeen ikutuak dituztenak aipatuko nituzke —”Geu gagoz testigu”—, hor kausitu bait ditut beti gogozko izan dudan Omar Nabarroren ezpalik onenak, hondar azpiko altxor ezkutuentzako mapak, iradokizunik harrigarrienak.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak