kritiken hemeroteka

8.087 kritika

Azken kritikak

« | »

Apirila / Iñigo Aranbarri / Susa, 2014

Amets galdua Aritz Galarraga / Deia, 2014-07-19

Gogoratu dudan bakoitzean irribarrea etorri izan zait: “Une honetan errazago idatz dezaket nobela bat poema bat baino”. 2011ko uztailean esan zituen Iñigo Aranbarrik hitzok, orain justu hiru urte, Zamaontzia eleberriaren aurkezpenean. Eta poema bat esan zuen, ez adibidez poemategi bat. Irribarrea etorri izan zait sinetsita nengoelako ezinezkoa zela, esajerazio bat, idazle jendeak epatatzeko erabiltzen duen boutade horietarik. Baina ikusita Aranbarrik azken urteetan kaleratu duena —nobela bat bestearen atzetik, zero poema nik dakidala—, akaso bada irribarrea gordetzeko unea. 94ko Emon bihar yako albo batera utzita, nobelari eskainitako aro garaikide hau oso baita oparoa Aranbarrirenean. 2008an Zulo bat uretan harekin abiatu zuenetik, hiru sei urtean. Dena delakoarekin, zorioneko gaude poesia baino prosarako jaidura dugunok, batez ere Aranbarriren proposamen narratibo sendo, jarrai, koherentearekin plazer hartzen dugunok.

Aro berriko hirugarren aleak hara: Esteban Alberdi du protagonista-ardatz, eta pertsonaia horrek bi garai historiko arras diferentetan egingo dituen ibilerak. Berez da gaur egunean hainbeste hazi den giza-figuraren prototipoa: lanik gabe, gero eta bakarrikago, hutsa zapaltzen dabilena. Eta bestela da 1766ko hartan barbero-zirujaua, Peñafloridako kondearekin ere ukondokatzen dena, nahiz “lanerako baino buruan zerabiltzanak entzuteko deitzen zuela” pentsatuko duen. Nola lotzen diren bi denbora planoak? Ez trebezia gutxirekin: etxera bueltan kolpe handi bat jasoko du Alberdik buruan, eta ondorengo ospitale-eldarnioan egingo du istorioak hiru mende atzera, joan-etorrian. Ez batere petatxo moduan, ez bortxaz piezak arrimatuta, kontrara txukun harilkatuta baizik, ariketa aurretiaz samurra ez dirudien batean. Badaki noiz dabilen batean noiz bestean irakurleak, baina trantsizioak ez dio min apurrik emango.

Eta Alberdi nondik ibiltzen den bezala da garrantzitsua zertan. Eta, garaiak garai, esan beharra dago tokatu zaiola ahulenaren aldean: begiratzen duen tokira begiratzen duela, bera baino zoriontsuagoa dirudien jendea ikusten duela gaur egunean; gariaren eta artoaren prezioa garestitu zutenen aurka matxinatu ziren herritarrengandik ez oso aparte ikusiko dugula iraganean. Hanka bat du hemen eta bestea han. Behekoa izan nahi ez, eta goikoa ezin izan. Baina parte hartzen du, ametsetik, ametsean: “Sinetsidazu behingoz, ametsa baino ez zen. Hasieratik bertatik galdua genuena”. Eta nola erakusten zaigun izan omen genuen ilustraziotxo haren alde ez sobera argia, nola goikoak beti izan ohi diren goiko, eta behekoak noski beheko, nekez dagoela erdiko apalik. Liburuetan-eta kontatzen ez diren istorio txikiak, atzean eskuarki drama handi bat gordetzen dutenak. Eta azkenerako hausnar orokor bat, eleberriko bi garaiak lotzen dituena: “Bistan da bizitzeko era bat dela badoana. Mundu batetik besterako pausoa bizitzen ari da”.

Halakoak beti alferrikakoak direla jakinda —eta irakurlearen araberakoak—, baina klasifikazioaren lilurapean, esango nuke Zulo bat uretan haren pixka bat azpitik, eta Zamaontziaren gainetik pixka bat dagoela Apirila. Gaur. Jakinik bihar indar korrelazioa beste bat izan litekeela. Zehatzago nahiko balu norbaitek, ordea, eta beste hark esango lukeen bezala: Apirila, oit points. Hamarretik, noski.

Azken kritikak

Gari eta goroldiozko
Anari Alberdi Santesteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

Asier Urkiza

Haragizko mamuak
Karmele Mitxelena

Jon Martin-Etxebeste

Sorgin-argien ehizan
Joan Mari Irigoien

Mikel Asurmendi

Balio erantzia
Ekaitz Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

Nagore Fernandez

Humanitatearen une gorenak
Aritz Galarraga

Asier Urkiza

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

Ibon Egaña

Solteroen dantzalekuak
Joxean Agirre

Mikel Asurmendi

Petare
Leire Ibarguren

Jose Luis Padron

Poema liburu bat —irakurtzeko jarraibideak—
Angel Erro

Hasier Rekondo

Norberak maite duena
Miren Billalabeitia

Paloma Rodriguez-Miñambres

Artxiboa

2023(e)ko urtarrila

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

Hedabideak