kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Hodeiak zapatetan / Mikel Etxaburu / Susa, 2014

Aterik gabeko mundua Igor Estankona / Deia, 2014-06-21

Amodioa, ametsak, aberria, kartzela, bakardadea, askatasuna. Oinak lurrean baina zapatak hodeietan, halako festina lente berezi bat da Mikel Etxabururena, astiro baina arin baitoa bere poetika, gizakia kolpatzen baina ez azkentzen duten gertakizun guztietatik eginez lirismo apur bat, suabetuz gure kondizioa: “Hatz puntarekin ukitu orduko/ mila malkotan lehertzen diren/ ametsak dira gureak,/ xaboi puxpuluen modukoak,/ izar eta airezkoak”.

Borroka eta errepresioaren lekukotza poesia bera bezain garrantzitsuak dira Etxabururentzat. Sentimendu bihurtutako injustiziei kantatzen dien euskal poeten soka luzeari jarraiki, denuntzia da Hodeiak zapatetan, baina baita tripa-jana ere, eta esperantza, ondutako lehen fruta bezain gazi-gozoa: “Orain badakizu itzuli naizela./ Hementxe nago,/ gure etxe aurrean,/ arbolaren gerizpean,/ sorterriaren magalean./ Gaurtik aurrera/ gerezi gorriak/ jango ditugu elkarrekin”. Lerro ireki horiekin, zeinetan ez den barruntatzen itzuli den hori joan zen hura den edo beste norbait, bukatzen da Etxabururen liburu zirkularra: kartzela- askatasuna-askatasunaren kartzelak.

Gustatu zitzaidan intimoa eta soziala den enfoke hau bere aurreko liburuarena ere. Tenpo lasaia dut gogoan, errekaren antzeko korronte iradokitzailea, Zu zara orain txoria (Elkar, 2011) hark zekarrena. Oraingoan ireki egiten da orduko kartzelako gai nonahikoa, non nahinon zegoen kartzela. Gehiago hitz egiten du orrialdeotan poetak askatasun faltaz. Finean egia berberaren bi aurpegi dira presondegia eta kanpoko pertsondegia: “Badiotsut/ urratu ditudan pausoek ez daukatela/ kartzelako patioaren neurritik/ harago urruntzeko adorerik./ Badiotsut/ kartzelara itzuli nahi izan dudala/ behin baino gehiagotan,/ (…) maiteago izan dudala/ ziegako pareten artean/ amestu nuen herria”.

Etxaburuk esperientzia pertsonala baino harago idazten du. Halako lirismo komunal bateko piezak daude hemen, behar bada aurreko liburuan faltan bota nituenak: “Arotzek erabaki dute/ aterik sekula gehiago/ ez dutela egingo”. Alabaina, poema unibertsal usteko horiek izan ohi dira hain zuzen arriskutsuenak askotan, eta Etxabururen tenpo berez erregularra ez aurrera ez atzera geratzen da uneka, behin eta berriz erabilitako irudi higatu xamarren kariaz. Arean monotonoak ere suertatzen dira zenbait lerro betegarri, Zein eder, Uretan, Eta orain zer? eta halako poemetakoak, alegia. Erdi parabola erdi mikroerrelatoak dira, eta ez zaizkit iruditu bereziki sendoak eta hunkigarriak, nahiz eta helburu horrekin idatzitakoak izan.

Dena dela, Kartzelako poemak bigarren bat ez egiteko tentazioari eutsi, eta hanka bat barruan eta bestea zeruan dituen poema liburua ondu du —berriro— Etxaburuk. Laua da Hodeiak zapatetan, artifiziorik gabea, topiko xamurrez betea, baina irakurleari transmititzen diona azken buruan bihozberatasun eta autentikotasun bat ez dena erraza aurkitzen sarri maskaren dantza baino ez den literaturan. Eta ez da gutxi.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak