kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Azken afaria / Xabier Montoia / Susa, 2013

Azukrerik gabeko ‘errelatoa’ Hasier Rekondo / Berria, 2013-12-22

Literaturaren eta filosofiaren arteko mugak zehaztean, Iris Murdoch nobelagile eta pentsalari irlandarraren aburuz, idazleak nahita uzten ditu espazioak irakurleak parte har dezan; pentsalariak, ordea, ez du inongo espaziorik utzi behar. Xabier Montoiaren Azken afaria-k (Susa, 2013) espazio gutxi uzten die bere pertsonaiei, gatazkaren gordinak aginduta bada ere. Eleberri “garden” baten aurrean gaude: egun urrun dirudien XXI. mende hasierako Euskal Herriaren gaineko erradiografia sozio-politiko lazgarria, azukrerik gabekoa, ondu du egileak larregizko artifizio literariorik gabe, kronika-kazetaritzaren osagaiak erabilita zenbaitzuetan.

Alderdiak eta ideiak legez kanpo uzten zireneko garaiak, torturak politikaren egunero tresna gisa erabiltzen ziren sasoiak, “Y” taldeen kontrako polizia operazioen denbora gotortuak, eskuin eta ezker abertzaleen arteko eguneroko liskarrak eta kontraesanak; Montoiak testigantza zuzena eman nahi du, teknika narratibo ezberdinen bidez eman ere. Narratzaile orojakile eta iritzi-emailea tarteko delarik zenbaitzuetan, historiaren pisua jasan ezin duten pertsonaien ahotik beste batzuetan. Bere aurreko lanetan erabilitako gaiak agertzen zaizkigu azken entrega honetan ere: traizioa (irudikatutakoa zein benetakoa kasu honetan), mendekua hartzeko grina, gainbehera pertsonala eta soziala, infernurako bide geldiezina.

Montoiaren pertsonaiek euren rolak jokatzen dituzte, nobeletan egin ohi duten gisara, baina irakurleari helarazi nahi zaion mezu moralaren pisuak berebiziko garrantzia du, narrazioaren zenbait pasartetan larregizkoa nire iritziz. Liburua lau azpiataletan banandurik dago: Bazkaria, Gaua, Gauaren gaua eta Afaria. Sarrera eta epilogoa erregistro antzekoetan idatzita daude, bazkari aurrean euskaldunok erabili ohi ditugun elkarrizketa topikoez eta digresiboez ehundutako aurkezpen soziala dugu lehena. Deustuko Unibertsitate garaietatik ezagutzen diren lau gizonezko Bilboko txoko batean —euskaldunon arkadia erreala— bildu dira: sukalde kontuak, gizonen arteko elkarrizketa digresiboak, iraganean eraikitako ametsak hondar bihurtzen direnekoa, Athletic, saloiko politika, sexu ttanttak… Euren arteko kontraesanak agerikoak diren arren (bitxia egin zait Salaberria idazle ospetsuaren rola) jaki gozagarriez eraikitako burbuilan bizi dira.

Gauean, berriz, gauzek okerrera egingo dute eta “txoko-paradisua” amesgaizto bihurtuko da lau lagun haietako baten semea ertzainek gauez atxilotu ostean. Bigarren atal hau “politikoena” da eta erritmo aldetik azkarrena: atxiloketa, kartzela, ideologia ezberdinetako atxilotuen gurasoen arteko liskarrak, damuak eta salaketak, epaiketak, gezurrak… Kronikaren osagaiak profitatuz ematen du horren berri egileak, euskaldunon gomutan aski jorratua den “errelatoaren” kontaketa. Semea atxilo duen Felix Goñiren aldaera psikologikoa eta ideologikoa nabarmen gailentzen zaio kronika historikoari.

Baina, ezbairik gabe, Gauaren gaua da liburuaren atalik sakonena, hunkigarriena eta ederrena. Drama azkendu ostean, Felix Goñi bere emazte Begoñari zuzentzen zaio gainbehera fisiko eta moralaren berri emateko trantzean murgilduta; bakarrizketa horrek literatura handiaren pisua du. Hamlet-en aztarna lausoak agerikoak dira: “Bakarrik / Biluzik / Semea lurraren azpian bezala / Biluzik”. Nobelaren erregistroa aldatzeko gaitasun fina erakusten du Montoiak atal horretan. Azken afarian, epilogoan, zaila da zerbait gehiago eranstea dena esanda dagoenean, afari oparo baten osteko txokorraren kearen atzean desagertzea hobe.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak