kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Agirre zaharraren kartzelaldi berriak / Koldo Izagirre / Elkar, 1999

Arriskuaren emaitza Laura Mintegi / Gara, 1999-05-08

Donostian zein Bilbon Izagirrek egin zituen bere nobelaren aurkezpenetan kartzelari buruzko eta kartzelan eginiko literaturari buruzko panegiriko luzea aletu zuen, aldera zetorkiona saihestu nahian edo. Helburu horrekin egin zuenentz ez dakigun arren, kontua da literaturgintzaz filosofia oso bat azaltzeaz gain, nobela honen kokapen zehatza ere burutu zuela, eta generoaren koordinadak marraztu. Abiapuntua kartzela da, errealitate gordina, baina emaitza konpromiso ideologikotik baino haratago doa: konpromiso literarioaren aldeko apostu zaila egin du egileak, eta bikain atera da dema honetatik.

Izagirrek logika apurtu du (logika kartzelarioa bera ere), fantasia lanabes gisa erabili du, umorez koipeztu du kontaketaren makinaria, eta hori guztia errespetu itzelaz egin du, jakin baitzekien zein zen abiapuntua: genero kartzelarioa, genero serio eta ankerra, munduan zehar literaturari idazlan magistralak eman dizkion generoa, berak ondo azaldu bezala.

Agirre zaharrak kartzelaratua izatea eskatu du, preso gazteekiko trufa egiten du, sistema kartzelarioa ez du aldatu nahi, iraultza soziala ez du erreibindikatzen, baina zeharka eta bere koherentzia pertsonalaren bidez, bere duintasun soilaz, preso gazteak goraipatzen ditu, kolokan jartzen du sistema kartzelarioa, iraultza soziala bultzatzen du eta agerian uzten du kartzelaren funtzioa gizartean. Hori guztia umoreaz eta irrealitateaz jokatuz. Nobela bati zer gehiago eska lekioke? Zeinek egin lezake kartzelari buruzko nobela ludikoa sistema errotik salatuz?

Halere, gaiak baino, helburuen harrotasuna suertatzen da deigarria. Benetan harroa izan beharra du idazle batek, tamainako enpresatik ondo atera zitekeela pentsatu badu. Aurkezpenean, ordea,inoiz baino apalago azaldu zitzaigun idazlea. Eta hala behar du izan: harroxkoa xede literarioetan eta apala tonuan; handigura nobela bat manifestu gisan erabiltzean, eta umila nobelaren lerro bakoitzari darion errespetuan.

Izagirre ausarta izan da, baina ibilbidea aurretik eginda zeukan. Ez da jauzia izan, ibilbide berean aurrera egindako pausua baino ez da oraingoa. Aportazio handia egin du. Eskola sor dezake, baina Izagirrek izandako entrenamendua eduki ezean, nekez egin lezake inork tamaina honetako apusturik.

Nobelaren xehetasunetara joaz, beste zenbait gauza ere aipagarri dira nobela honetan. Izagirrek berak aurkezpenetan esan zuen bezala, aditzen denbora orainaldian mantentzea ez da erabaki gramatikal hutsa izan. Kartzelaz mintzatzean ezin zitekeen lehenaldia erabili, ez delako iraganekoa. Hizkuntza akademikoa ezin zuen erabili, itxiak diren munduetan gertatzen den bezala, kartzelak hizkera berezkoa sortu duelako; Izagirrek, ijito euskaldunen hiztegira jo du, aurretik Jon Mirandek egin zuen bezalaxe. Teknika modernoak ikus daitezke nobelaren hasierako paragrafoan (eta aurrerago ere), lurraren adjektibazio obsesiboa burutzen duenean. Baina teknikak ez ditu estetizismo merke baten mesedetan erabili, baizik eta adierazi behar zuen hura hobeto adierazteko xedeaz, eta horixe da, hain zuzen, idazle on batek literaturgintzari egin diezaiokeen aportaziorik handiena.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak