kritiken hemeroteka

7.871 kritika

Azken kritikak

« | »

Harrien lauhazka / Iñigo Aranbarri / Susa, 1998

Harrien lauhazka Ritxi Lizartza / Idatz & Mintz, 1999-05

Bederatzi urte igaro dira idazle azkoitiarrak azken poema-liburua argitaratu zuenetik. Dordokak eta elurrak argitaratu zuenetik, beste bideak jorratu ditu: narratiba (Emon biar yako), ikerketa-liburuak (Gerraurreko literatur-kritika, Batxi, Zapataren oihana…). XX. mende hasierako lanak jorratu dituenean Koldo Izagirre izan du lankide. Era honetako lanak oso interesgarriak dira, gaur egun ia ez baita gure kazetaritza, literatura eta abarren historiaz bilaketarik ezta azterketarik ere egiten.

Bidaia moduan planteatu digu liburua Aranbarrik, hasierako poematik amaierara batasuna duen ibilbidea osatuz. Aurreko poesia-liburuekin alderatuz, zabalagoa, ulergarriagoa, narratiboagoa deritzo azken lan honi. Poetak berak dioenez, hainbat esperientziak eraman dute poesiaz duen kontzeptua aldatzera, bilakatzera. Poesia hermetikotik ulergarriagoa den olerkigintzara egin du jauzi, errezitaldietan metatutako esperientzia dela eta. Izan ere, entzuleei (eta gure kasuan irakurleok ere bai) poemak ulertzen lagunduko dieten osagaiak aurkitu behar dira poemetan, komunikazioa burutu dadin. Ez dirudi beti ere edozein poemak errezitatu eta berehalakoan ulertzeko egina behar duenik.

Liburuan bertan agertzen zaigun bidaia horrek, berriz ere jatorrira eramango gaituen bidaiak alegia, gero eta narratiboagoa bihurtzen du liburua. Hasierako poema da, agian, iheskorrena, irudiz beterikoa. Hortik aurrera, ulermenaren bidea ordeka bihurtzen zaigu eta badirudi poetak garrantzi handiagoa ematen diola bere etsipen sentimendu ilunak irakurleei helarazteari, ulergarritasuna trakestu dezakeen olerkigintza harilkatzeari baino.

Abiapuntua, jaioterria, lurra gure poeta lekukoarentzat. Lur mingarria norberak bere egiten duenean. Eta bette lur guztietako sufrimenduen metafora.

Etsipena eta ezina. Lekukotasuna. Poetak lehen pertsona hartzen du ibilbidean aurkituko dituen errealitate gordinak kontatu eta beregan sortzen duten zirrara kontatzeko. Hartzailea, berriz, bere buruan bidaiakide duen Ana, bigarren pertsona. Eta poliki-poliki zabaltzen doakion errealitate hori.

Urrutiko minak, barne-minaren, gure lurrak gure izateak sortzen duen minaren metafora. Ibilbide traketsa, espazioak, denborak eta hurbileko pertsonak ekartzen digun bidaia. Irudia baino ez, lurraz, hobe esan, norberaz hitz egiteko metaforak. Nitasunaren bila. Eta amaieran bildu, biribildu egiten da ibilbidea. Hortxe gakoa, hortxe poetaren kezka. Nora itzuli gara? Eta etxera (gure lurrera) itzultzekotan ere, nitasuna, nia, zer garen aurkitu dugu? Lurrak asetzen gaitu?

Poema bakoitzak ezintasun bat, etsipen bat ematen digu adiera. Eta traje beltzez jantzi dizkigu Iñigo Aranbarrik bere hausnarketak. Inork ez luke esango hamaika bider aipaturiko egunsenti eta goizalba horiek desio dituenik: ihesi, hilerria, beltza, lainoa, erauntsia, hondoa eta altzairua.

Mundu-ikuspegi iluna Aranbarrirena, kezka sortzen du irakurlearen baitan, eta ihesaren sentsazioa jabetzen da irakurketaz, poetaren minak ihesi egin digulakoan eta geuk ere berari ihesi egin nahi diogulakoan.

Liburuak osatzen du ordea batasun bat, osotasun bat. Ez dira hasiberriaren irudiak, ez hasiberriaren poemak. Joko fonikoak, hitz jokoak, errepikapenak… Baina teknika erretoriko denen gainetik irudiak nagusitzen dira, poetaren ikuspegi ezkorra ederki osatzen duten irudiak: hutsa, etsitasuna, ezkortasuna, denboraren iragana, bakardadea adierazteko. Irudi horiek gure kezka eta liburu gogor honen giltzarri. Hiztegia oso landua eta etsaia, baina liburuan barrena narrazioak lekua irabazi ahala, erabiltzen duen lexikoa errazten zaigu.

Azken kritikak

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Totelak
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Paloma Rodriguez-Miñambres

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Txema Arinas

Bihotza negar eta irri
Maryse Conde

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Igor Estankona

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Jose Luis Padron

Artxiboa

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Hedabideak