kritiken hemeroteka

7.419 kritika

Azken kritikak

« | »

Hamlet / William Shakespeare (Juan Garzia) / Elkar, 2012

Laugarrenean, agidanez Inma Errea / eizie.org, 2013-02-14

Maiz entzun ohi dira kexak, euskaraz ez ditugun edukien faltaz. Kasu gutxi batzuetan, ordea, ezin gara kexatu, beste hizkuntzetan beste, edo gehiago, baitugu. Hori da Shakespearen obren kasua (Susa argitaletxearen Shakespeare gurean izeneko web orrian eta Armiarma webgunearen Euskarari ekarriak izeneko atalean ikus daitekeen moduan), eta zehazkiago, iruzkin honen xede den Hamlet tragediarena.

Hamlet 1952an agertu zen euskaraz lehen aldiz, Bingen Ametzagak euskaratu eta Ekin etxeak argitara emanda Buenos Airesen. Bere aldetik, Bedita Larrakoetxeak, Shakespeareren lan guztiak euskaratzeari lotu zitzaion apaiz eta idazleak, Hamleten beste bertsio bat eman zuen argitara 1976an, Odol Antzerkiak-A izeneko liburukian.

2002an, euskara normalizatuan egindako Hamleten lehen bertsioa irakurri ahal izan genuen, Juan Garziak euskaratu eta Ibaizabal argitaletxeak argitaratuta, Literatura Unibertsaleko bilduman.

Egin berri den bertsioa, 2012koa, 2002ko itzulpenaren bertsio hobetua eta eguneratua da, eta Urrezko Biblioteka bilduman eman da argitara. Bilduma hori EIZIEk abiarazi du, Literatura Unibertsalaren bilduman 1990etik hona euskaraz argitaratutako literatur lanetatik lehenengo 100 izenburuak paperean eskuraezin direla ikusita. Guztira, 20 lan hautatu dira berriro argitaratzeko.

Hamlet obrari buruz, ezer gutxi dago esateke, ez bada beti atera daitekeela, harrigarria bada ere, hari-punta berriren bat haren matazatik, eta horri esker lortu duela, hain segur, klasiko bat izateko meritua. Horri dagokionez, gomendatzeko modukoa da Juan Garziak edizioaren hitzaurrean adierazitakoak irakurtzea obraren beraren irakurketari ekin aurretik.

Hitzaurrean bertan, Juan Garziak azalpenak ematen ditu Hamlet itzultzeko orduan kontuan hartutako irizpideei eta egindako aukerei buruz, eta halakoak jakitea ere interesgarria da beti. Itzultzaileak berak adierazitakoaz gain, esan beharra dago oraingo bertsio honetan hizkuntz maila eta esparru batean baino gehiagotan egin dituela itzultzaileak hobekuntzak: batetik, lexikoa eguneratu du, euskararen bilakaerari eta Hiztegi Batuaren eskakizunei erantzunez; bestetik, joskeran eta puntuazioan ere egin ditu zenbait aldaketa, ulergarritasunaren eta zehaztasunaren mesedetan; azkenik, aurrekoak lagun, adierazkortasuna areagotu du zenbait pasartetan, eta beldurrik gabe jokatu du horretan, hitzak eta esamoldeak kenduz, moldatuz edota erantsiz, beharrezkoa jo izan duen guztietan.

Emaitza itzulpen konplexu eta oparoa zenaren bertsio hobetua dugu, betiere klasiko honi dagokion legez irakurleei ahalegintxo bat eskatzen diena: irakurleek eguneroko euskara estandarrean ohikoak ez diren egitura sintaktiko, hitz eta esamoldeak aurkituko dituzte, bai eta gutxitan ikusten diren aditz trinkoak ere. Baina ezein irakurle ez dadila izutu, testuingurua izanen baitu beti makulu. Eta antzerkia denez, jostatzeko beta ere ematen digu Hamlet honek: proba ezazue zenbait pasarte ozenki deklamatzera, eta miretsita ikusiko duzue hitzak nola eraldatzen diren, edertzen eta handitzen, ozenki esaten direnean. Antzerkia baita hau, eta antzerkiaren funtsa, finean, antzeztua izatea da.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Louis Aragon

Joannes Jauregi

Arimaren etorkizuna. Estandar emozionalaren sorrera
Eva Illouz

Ibai Atutxa Ordeñana

Iturria
Unai Elorriaga

Estibalitz Ezkerra

Bazterreko ahotsak
Miren Tirapu Goikoetxea

Javier Rojo

Izendegi hutsa
Fito Rodriguez

Mikel Asurmendi

Naufragoen altzoa
Gorka Setien

Igor Estankona

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Ibon Egaña

Amua
Aritz Gorrotxategi

Javier Rojo

Soinujolearen semea
Bernardo Atxaga

Txema Arinas

Basa
Miren Amuriza

Karmele Beobide Urigoitia

Afrikanerrak
Eneko Barberena

Joannes Jauregi

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Aiora Sampedro

Urre urdinaren lurrina
Jurgi Kintana

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Usoa Alberdi Fernández

Artxiboa

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Hedabideak