kritiken hemeroteka

8.001 kritika

Azken kritikak

« | »

Zintzoen saldoan / Jon Alonso / Txalaparta, 2012

Sukaldetik ez-lekuetara Mikel Asurmendi / Berria, 2013-02-10

Justuen samaldan dabil Enekoitz Ramirez, onen aldean. Bera dugu Zintzoen saldoan nobelaren protagonista. Gaiztoen “saldan” murgilduta aritu da iraganean: ETAko kide izana da, preso ohia, arte-faltsutzailea, jatetxe-lapurra… Hari egozten dio Poliziak, hain zuzen ere, Donostian eman duten azken paloa. Oraingoan, baina, Kepa Pedrotegi hilik aurkitu dute. Sukaldari izarretako bat. Zintzoen saldokoa da, zen Pedrotegi.

Jon Alonsok Camembert helburu saio-nobelako Ramirez biziarazi du: Lanbas. Alias edo goitizena, irakurlearen gustura. Enekoitz Ramirez Goikoetxea ez baita edonor. Edo, edonor ote Lanbas koitadua? Nola gerta.

Donostian eta Iruñean dabil Lanbas, Etxaurin gordeleku duela. Bilbo, Loiu eta Parisko aireportuak ere ezagutuko dituzu harekin. Ondoan ditu Florinda —Flori; bereziki bera—, Toni, Martiartu, Andrea… Gaiztoen sa(ma)ldakoak dituzu horiek.

Balbino Bilbao Ventura abokatuak jarri du Lanbas zintzoen aldean; Fran Bildosola tarteko. Daniel Ursua-ren peskizan hegaldatuko da Mexikora, Ursua DFn bahitu baitute. Pedrotegiren lagun zintzoa hau ere. Venustiano Simon Venus kazetaria eta Fonseca sikarioa lagun bertaratu da Lanbas. “To eta no, horrelako lagunekin, zertarako etsaiak?”, pentsatu dut.

Badu sukaldaritzatik, badu politikatik, badu suspentsetik nobelak. Eta baduzu irri egiterik! Eta nola, irakurle. Baduzu erudiziotik edaterik ere. Ez Lanbasek eta enparauek pattarretik eta drogatik bezainbeste, baina hitzez horditu zaitezke. Bapo ase ere!

Eliteko sukaldaritzaz ikasterik duzu, baita Michelin izarrak nola banatzen diren jakin ere (Basque Culinary Center gogoan). Hildakoaren ibilerek emanen dizute horren berri. Ursuaren arrastoan izaria hartuko diozu euskal sukaldaritzari. Ibilera legezkoen bidean, ikasiko duzu legezkotasunaz harago joatea ere badela. Gure mundua gain behera doala? Bada, beste mundu bat “asmatu”, eta kito. Beharrak hala aginduz gero, asmatu eta “berrasmatu” ere. Kea saltzea gutxi bailitzan, sukaldari horiek airea saltzen baitute. Baita guk herritar koitaduok irentsi ere. Bon, nobelan halatsu ageri da. Fikzioa duzu. Haatik, badakizu, fikzioa da errealitatea hobekien islatzen duena.

Zerk salba gaitzake mundializaziotik? Zerk globalizaziotik? Mundura irteteko aireportuetatik pasatzea ez da samurra. Ez-lekuak dituzu horiek. Sukaldeetatik ez-lekuetara mudatzen ari da gizateria. Gaiztoen saldan ibiliz gero, malo. Zintzoen saldan ibilita ere, neke da bereizten nor den zintzoa eta nor gaiztoa. Sukaldariek atondutako saltsak —hitzak idazteko zorian nintzen, baina horiek ere ez dira haienak— gaizki ordaindutako euren bekadunek lodituak izan ohi dira.

Idazleak zintzoen saldoan paratu du Lanbas, baita ibilera horretan hitzak ondu ere. Zirt eta zart ari zaigu “gure” Alonso Quijano. Badu erudiziotik. 185. orria lekuko. Hitzen jostagintzaz ari naiz. Alta, ordurako, suspentseari eta irriari eusteaz gain, mamiaz bete du eleberria. Eleberria ele berriek egiten dute. Jon Alonsok aspaldi gainditu zuen literaturaren batxilerra. Ez dezala, beraz, Lanbas garbitu, otoi. Gaiztoen nahiz zintzoen saldoko lan zikinak berak egin behar baditu ere.

Lanbasek Florindarekin daukan rolloan salbazioa antzeman daitekeela iradoki digu Alonsok. Bada, landu ditzagun maitasuna eta komunikazioa. Literatura harreman modu ona izan daiteke. Ene komuneko apalategian badu tokirik Zintzoen saldoan nobelak. Eta Michelin gidak ez dauka ziorik, pitoz goiti edo beheiti aritu ere. Batek sinesten du, edo ez, eta hor senak agintzen du.

Azken kritikak

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Nagore Fernandez

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Erradikalak
Ane Labaka Mayoz / Beatriz Egizabal Ollokiegi

Jon Martin-Etxebeste

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Mikel Asurmendi

Hotza bazkatzen
Izaskun Igoa Jaimerena

Irati Majuelo

Krakovia
Goizalde Landabaso

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Austerlitz
W.G. Sebald

Hasier Rekondo

M ama* eme* ume*
Erika Lagoma / Estitxu Fernandez

Jon Martin-Etxebeste

Soka
Mikel Gurrea

Nagore Fernandez

Ez erran inori
Maddi Ane Txoperena

Asier Urkiza

39 lore
Amancay Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Austerlitz
W.G. Sebald

Jon Martin-Etxebeste

Sed quia sua
Iñaki Segurola

Oier Iruretagoiena

Artxiboa

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Hedabideak