kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Narraztien mintzoa / Xabier Montoia / Susa, 1988

“Sugegorri, bandera urduri” Edorta Jimenez / Egin, 1988-12-01

Uda alderantz agertzen dira narraztiak eta Montoiaren Narraztien mintzoa hau ere udako sargoripean datorkigu. Narraztien gaitasuna da, baita, azalez aldatzea. Lehenago fotokopietan ezagutu dudan lan honek beste zerbat eragin dit Susa ren eskutik Joxean Muñozek sortu dion azalaz jantzita ikustean. Horregatik ote den ala zer, hobetsi egin dut liburua, ze aurreko Likantropo harekin nahiko liluratuta geratu nintzenez ni, zaila egin zait honetan datozen aldaketak onartzea. Irakurketaz irakurketa inposatu zait liburua; zaila denik esan gura gabe honek.

Diodan, hasteko, harako kritiko harek behin esaten zidana hura, poetak poetika behar duela eta liburuak trinkotasuna eta unitate legez osatuak behar zirela, egia baldin bada, poeta agertu zaigula Montoia oraingo honetan ere, baldintza biak betetzen bait ditu.

Lehen eta azken poema irakurri eta egitasmo argiaren eraginpean gauzaturiko lana denaz konturatzen gara. Gainera, liburuan zehar tonuari eusten jakin du idazleak, halako trinkotasuna emanez lanari. Trinkotasuna, jakina, ez datza tonu nahiz egitura hutsean. Bestelako faktore batek ere baldintzatzen du dena, poetikak alegia.

Liburua irekitzen duen poemaren izena “Poetika” da. Ez dago zalantzarik. Poetika du Montoiak, poema horretan adierazita ezezik liburuz liburu eta lerroz lerro landua; nahikotxo ausnartua, ze ez daude hasi berriaren “harrikada” liburuaren aurrean, bere berea duen bidea egiten ari den poetaren hirugarren lan argitaratuaren aurrean baino.

Leku edo zeregin berezia betetzen dute animaliek poetika horretan. Bestiario txikia osatu zuen Likantropo haretan eta beste bat osatu digu oraingoan ere, joera hori nondik datorkion argitzerik berak ere ez omen duelarik. Berdin digu. Efektiboa da animalien agerrera. Aurreragokoaren aldean badago aldaketarik baina. Tonu beltza aukeratu zuen bigarren liburuan Montoia, liburuko giroa ere literariogoa zen bitartean. Oraingoan, aldiz, tonu ironikoagora jo du, bestea zeharo baztertu barik aitzitik. Interlokutorea hurbilago dago oraingoan, berriketakoagoa da hizkera, liburuko orrialdeetan bitxi poetikoak aurkitzen badira ere, “sugegorri, bandera urduri”. Hala ere, ez du gorroto eta amurru ikutua galdu, ironia egilearentzat berarentzat ere terapeutikoagoa delakoan nagoen arren. Hortxe daude, lekuko, aurreragoko Montoia gogorarazten diguten poema laburrak Ohitura izenekoa, esaterako.

Labur ala luze esan, flasha ala kaina, poemaren fuuntzioaren arabera azter daiteke hor egiten den aukera. Ez dut kasualitatea denik uste; tonu aldaketari dagokion egokipena baino, poema luzeagoak idatzi ditu oraingoan, aurrera pausu ederra emanez. Poema luzeek lan itzela eskatzen dute eta, huts egitearen arriskutik hurbilago sortzen dira. Halakoen arkitektura musika pieza luzeena da, poemaren barne-loturak sendo eraikitzea eskatzen du, tentsioa galduko ez bada behintzat. Ez da apostu makala izan.

Apostua da baita Montoiak proposatzen dituen lexikoa eta irudiak. Animaliekin batera hortxe ageri zaizkigu androiedeak eta beste, esate baterako, kohete hori beste gehintsuak edo guztiak baino arinago datorrela erakutsiz. Bidaiarako hitzak ere aukeratuak dira, liburuz liburu lexiko zabalago, malguago eta kromatikoagoa erabiltzen du eta. Dena den, ez da nire zeregina halakoetan sartzea, gozatzea baino. Taxonomistak ditu museoak, betaurrekodun pizti honen autopsia egiteko, darion errai-erre usainak atzeraka eragin ezik halakoei. Nik neuk badut udarako euskal liburua.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak