kritiken hemeroteka

7.730 kritika

Azken kritikak

« | »

Gezurra odoletan / Asel Luzarraga / Txalaparta, 2011

Fikzioaren argitan Iratxe Esnaola / Berria, 2012-01-15

Iritsi zaigu eskuetara Asel Luzarragaren (Bilbo, 1971) azken eleberria, Txileko Araucania erregioan, Temuco eta haren inguruetan kokatu duen narrazioa. Fikzioa da, bai, baina Txileko errealitatearen isla nabarmena ere bada. Hango gobernuek maputxeen afera eta diskurtso ofizialari aurre egiten diotenei eman trataera azaltzen du egileak; baina, batez ere, egoera horren barruan kokatu dituen pertsonaietan sakondu du, diskurtso propio sinesgarriz jantziz bakoitza. Ez da kronika bat, literaturaren bitartez lau bizitzatan barneratzeko saioa da. Hain zuzen, pertsonaien ahotsak txandan-txandan tartekatzeak ematen dio egitura narrazioari, lau perspektibatatik, lau ahots narratiboz. Protagonistak Jon euskalduna, Hugo maputxea, eta txiletar bi dira, Vero punka eta Omar Moya fiskala. Fiskalak, lur-jabe handien interesak babesteko eta maputxeen lurren okupazioa eta esplotazioa bermatzeko, estatuaren fiskaltza gorpuzten du. Txilen ohikoak diren azpijokoak ageri dira eleberriko tramaren osagarri: gezurrezko lekukoak erabiliz atxiloketak bermatu, satorren bidez egoera bortitzak xaxatu, iritzi publikoa bideratzeko prentsaren gezurren babesa izan (El Mercurio, La Tercera). Figura manikeotik ihesi, pertsonaia landua da Omar, arlo pribatuan —familia modelo eredugarrian— aurkezten zaiguna haren gogoeta, eta nagusiki, justifikazio saioekin.

Lau kapitulu edo atal ditu, eta bakoitza amets batek zabaltzen du, maputxeentzat ametsek ei duten garrantziari keinu eginez, apika. Hugo Curiman gaztea da bigarren protagonista, eta maputxeen mundu ikuskera —ezagutzen zaila— dakarkigu, naturak eta mitoek lekua duten kulturaren sostengu. Maputxe idealizatu bat aurkezteko arriskua ekiditen du egileak. Landatik aldendu den indigena bere borroka aurkitu nahian dabil hirian eta okupazioan, bi munduen arteko kontraesanak (maputxeena eta txiletarrena) kapitalismoaren aurka batu nahirik. Haren ondoan Vero unibertsitateko ikasle punka dago, anarkismotik hurbil eta aldizkako pentsamendu feministekin zipriztindua, akzioetan parte hartzen badu ere, sostengura eta sentimenduetara lotuago aurkezten dena. Lotua azken protagonistari, Jon Gorriti Landa euskaldunari. Atzean utzitako bizitza ezabatu, eta balio berrietara transformatzeko aukera iradokitzen du Jonek (indibidualismotik ekintza kolektibora iragan ahal izatea). Bide horretan, okupa etxeen eta anarkisten erreferentziak daude, baita gaztedi txiletarrenak ere. Kasu batzuetan, kultura txiletar eta maputxeko tradizio, ohitura edo hitz zenbait azalpenik gabe ematen da, eta nago herrialdea ezezagun duenak egoki uler dezan testuinguru falta izan dezakeela. Bestalde, Jon euskaldunak dakarren sekretua ez azaleratzeak tentsio narratiboa ondo gordetzen du amaiera arte, eta, bidenabar, Verorekin duen harremanean isildutakoek zer kalte ekar dezaketen erakutsi.

Asel Luzarraga 2009ko abenduan atxilotu zuten, zenbait lehergai fabrikatzea eta eztanda araztea egotzita, azpijoko baten biktima Txilen. Badu esperientzia hartatik guztitik eleberriak, baina uste dut merezi duela lorratz biografikoen atzetik abiatzea bainoago, fikzioaren argitan irakurtzea eleberria. Kultura talketan errepara arazten du, txiletarren zenbait ezaugarri komun egoki adierazten ditu eta orrialdeak abailan iragaten dira, ondo dosifikatutako erritmoz. Badira konstante bi eleberrian egilearen aldarri gisa ulertu ditudanak, pertsonaien gabezia pertsonalen gainetik altxatzen direnak: zapalkuntzen aurrean elkartasuna eta askatasun desirei fedea.

Azken kritikak

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Mikel Asurmendi

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Igor Estankona

Lilurabera
Yurre Ugarte

Aiora Sampedro

Euskal literatura itzuliaren egiturak eta islak 1975-2015
Miren Ibarluzea

Javier Rojo

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Hasier Rekondo

Panpina
Erika Olaizola

Javier Rojo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Nuria Cano

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibai Atutxa Ordeñana

Abaro
Itxaro Borda

Aiora Sampedro

Odolik gabe
Alessandro Baricco

Nagore Fernandez

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Javier Rojo

Naparra, kasu irekia
Jon Alonso

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Hedabideak