kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Zubi bat Drinaren gainean / Ivo Andritx (Karlos Zabala) / Alberdania-Elkar, 2010

Zubia itzultzea Karlos del Olmo / eizie.org, 2011-06-14

Literaturan mota guztietako protagonistak daude, maitagarriak batzuk, gorrotagarriak bestetzuk; den-denak gogoangarriak dira, ordea, ia pertsona biziak baino tartainagoak zaizkigunez gero. Haien artetik gailen agertzen zaigu, Aresti parafraseatuta, haragizkoa ez den harrizko zubi hau, bizitasuna badariolako Drina ibaiko zubiari. Ez da txundigarria, beraz, Ivo Andritxek zubia pertsonaia nagusitzat hartu izana; Nietzscheren arabera, gizakia bera gainditu beharreko zerbait baita, zubia delako eta ez helmuga.

Zubiarena oso metafora erabilia da itzulpengintzaz jardutean. Itzultzailea kulturen eta literaturen arteko zubia da, idazleen eta irakurleen arteko zurubia. Drina ibaiko zubiak Vixegraden Serbia eta Bosnia elkartzen eta banatzen ditu batera, bi erkidego, bi gizalde, bi kultura, bi erlijio elkarrengana itzultzen ditu, ulergarri egiten. Lau mende historia eta istorio biltzen dituen eleberri honek ederto erakusten du zubiak eraikitzea —itzultzea— nolako lan luze eta neketsua den, bai eta eraistea erraz-erraza gertatzen dela ere. Zer hobea zubia baino herrien eta kulturen joanen albiste emateko? Honako zubi honen inguruan benetako gertaerak eta kontaera asmatuak, tradizioak eta asmazioak ehuntzen dira. Karlos Zabala itzultzaile zubigileak zubiaren ehundegian euskarazko jantzia harilkatzen du, Balkanetatik Euskal Herrira eta Euskal Herritik Balkanetara joateko hitzezko pasabidea. Bosnia, Euskal Herriaren antzera zubi lurra da (lur zubia), hizkuntzen, kulturen eta erkidegoen arteko zubi oinazetua.

Orririk orri, lau mendeko aldi luzean, gaur egun legetxe, herritarrak, jatorri eta etnia guztietakoak, berrehun metroko zubira elkartzen dira eguneroko gauzak bideratzera, hau da, bizitzera. Dena dela, euskal esaera zahar batek zubien aurrean zuhur jokatzeko aholkatzen digu: “Ahuntz duguneko, zubi”. Alegia, zubiraino bertaraino heldu aurretik, ezin dela hura zeharkatu.

Eleberri honetako zubia zenbateraino den inportantea jakiteko, darabilgun buruan mingain gaiztoen arabera Nobel Saria eman ziotela, hain suertez, eleberri honengatik; besteak beste, osagai kultuak eta herrikoiak trebe ere trebe josita doazelako. XVI. mendean hasi eta Lehen Mundu Gerraraino heldu zen aldi luze hartan argi egin nahi izan zuen historiari herri jakinduria gaineratuta, 361. orrian dioskunez, “Giza belaunaldi bakoitzak bere irudipenak dauzka zibilizaziori dagokionez: batzuek uste dute suspertzen lagundu dutela, eta beste batzuek, aldiz, haren gainbeheraren lekukoak izan direla. Izan ere, zibilizazioa beti dago sugar bizian, beti su motelean, eta beti ari da itzaltzen, zer lekutatik eta zer angelutatik begiratzen zaion”. Horixe: nondik begiratzen diogun zubiari.

Irakurtzen dugun ahala, goganbehar moduko bat piztuko zaigu: ez ote gaude Mila eta bat gau moduko baten aurrean? Edo matrioska halako baten barrenean: dramatikotasuna, krudelkeria eta giza gaiztakeriaren alderdirik beltz eta latzena maitasunaren, gozotasunaren eta giza baliorik ederrenen elkarren barruko bidaide agertzen dira. Orain erlijioak bizikide amultsuak dira; segituan, etsai amorratu. Gogoangarriak, konparazio batera, musulmanek harri eta zur eginda kristauak elkar hiltzen ari direla ikusten dituzteneko istorioak. Herrien, hizkuntzen, erlijioen eta gizakien bizikidetza eta kontrakarra txanpon beraren bi aldeak besterik ez ditugu ibaialde bietan.

Karlos Zabalak zeharkatu behar izan duen zubiak berrehun metro barik, bostehun orri luze eta nekezko izan ditu; eta zeharkaldia behar bezala bururatzeko, hainbat oztopo gainditu behar izan ditu: ohiko itzulpen arazoez gain, leku eta pertsona izenak euskaraz egoki ordaintzeko arauak nahiz irakurlearentzako mapa, glosario eta ohar multzo lagungarriak ere prestatu behar beharrekoa izan delako. Irakurleok ez diogu inoiz merezi bezalako pagurik emango, beti izango gatzaizkio-eta zordun. Idazleak eta itzultzaileak, biok biotara —denbora eta leku muga gaindituta—, euskal irakurlearentzat bostehun orriko eta lau mendeko zubi luze horren gaineko ibilaldia arin gertatzea jadetsi dute. Eta ez da eskuratze makala. Ea trilogia osatzen duten beste bi lanak ere laster batean geure egiten ditugun.

Lehen Mundu Gerra artekoa besterik narratu ez arren, neurri batean idazleak XX. mende amaieran zubi haren inguruan izandako jazoera latzen igarle ederra izan zen. Zubiko kapijatik artean ere munduari begira balego legetxe.

Esaera zahar batek dioenez, ez da zubi baten gainean gaizki esaka jardun behar ibaia guztiz zeharkatu artean; beste esakune batek gaineratzen duenez, zubia harriz egina bada ere, zelan jakin segurua ote den? Bertrand Russellek argi adierazi zuen: bizitzan zailena da ikastea zein zubi zehartu behar dugun eta zein erre.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak