kritiken hemeroteka

7.474 kritika

Azken kritikak

« | »

Etxeko hautsa / Anjel Lertxundi / Alberdania, 2011

Sinplean anitza Aritz Galarraga / Deia, 2011-06-11

Salmenta kopurua har badaiteke neurgailutzat, handia zen, Eskarmentuaren paperak sarituaren ondoren, Anjel Lertxundiren lan berriarekiko jakin-mina. Eleberria izan da, Etxeko hautsa, aipatu saiakera argitaratu eta urte eta erdira, eta azkar asko jarri du martxan berriz inprenta, gaztelaniazko bigarren edizioa ateratzeko lehena atera eta hilabetera. Eta, bai, asmatu duzue, aldi berean argitaratu dira euskarazko orijinala eta gaztelaniazko itzulpena, Jorge Gimenez Bech itzultzaile fidelak egina. Esan digute gure literatura heldu dela, ez diola kalterik egingo euskarazkoari gaztelaniazko itzulpena batera ateratzeak. Besterik da onurarik ekarriko dion, salmentan, esaterako, edota alde sinbolikoan.

Etxeko hautsa, beraz, Lertxundiren azken-azken eleberria, aitortza bat da, esan gabekoen zerrenda luze baten kontaketa, seme protagonistak aitari egiten diona. Urte luzetan harra handitzen joan eta erabakitzen du paperean jarri behar dizkiola azken hamarkadatan gertatutako hainbat. Alferrik baina, aita buruko gaixotasun degeneratibo batek hartu baitu, ezin jakin zer iristen zaion, ezer iristen zaion ere, semeak irakurtzen dionetik. Alferrik, baina ez hainbeste, aitari kontatzen badizkio ere semea delako, neurri handi batean, idazketa-irakurketa prozesu horren onuradun. Ispilu bati ari zaio. Eta keinurik apenas itzultzen dio, ez bada berak egindakorik.

72ko gertaera batek jaiotzen du harra. Edo ez, aurretik ere hortxe ibiliko zen, segur aski, baina 72ak ekarri zuen haustura, bertatik hasten da kontakizuna: Neskari bi etakide lekualdatzen lagundu zion hartatik. Bi mundu zituen aukeran, erlijioak eta Erregimenak beztitutako aitarena, sasoi hartan usaintzen zen bizigiro freskoa zekarren Neskarena. Azken horretatik parte hartu zuen berak, baina ekintzak ekarri zion desengainua. Erditik jotzea erabakitzen du orduan, aldentzea, kontzientziak lasaiago bizitzen utziko dion bidezidorra hartu, bere mundutxoa eraiki eta Bartzelonan egitea diseinatzailearena, galderak egiteari uztearekin batera. Aitaren buruko gaixotasunak, aitari bidalitako zerga eskutitzak ekarri arte atzera herrira, galderak pausatzera.

Itxuraz sinplea, eleberriaren kontamoldeak ez du aparteko berritasunik, edo hori du aparteko, sinpletasuna, eta sinpletasun horren baitan gordetzen duen konplexutasuna, aniztasuna. Hunkitzen diren gaietan, adibidez, zail da zehazten liburua zeri buruzkoa den. Besteren gainetik protagonistaren kezka, gorabehera, harrak daude, bizitzan zehar egindakoek eragin dioten zalantza eta ezinegona, horiek ekidin ezin izana edo, azken buruan, azaltzen ez asmatu izana. Aitarekin izan duen harremana sartzen da hor jokoan, aitak berarentzat prestatuko mundu estu eta iluna, mundu horri altxatu zitzaion bestea, semeak dastatu zuena, pareta zaharra bota ez eta berri bat eraiki zuena. Eta aldentzea, semearen bakardadea, oro har, gizaki ororena. Hartara, garai bateko argazkia ere bada eleberria, belaunaldi baten potreta, ideologiek erlijioen antza zuten garai batena, ideologia konkretu batzuen gaineko kritika (aitarena, Neskarena), erlijioaren gainekoa, sekularizazio prozesuaren kontaketa. Estilo-egiturak xamurrak dira, idazkerak leun egiten du aurrera, lehenaldia konfesioarentzat erabiltzen da, orainaldia garaiko bizipenentzat, baina sinpletasun hori ez zait iruditu errazkeria, ezpada berridazketa, destilazioa, egiten diren hainbat hausnar Eskarmentuaren paperak hartakoak bezain interesgarri dira. Eleberri txukuna, halakorik onartuko bazenidate, esango nuke Otto Pette gainetik, baina Zorion perfektua azpitik duena.

Azken kritikak

Errua eta maitasuna
Markos Zapiain

Aritz Galarraga

Gauez harrizko zubiaren azpian
Leo Perutz

Joannes Jauregi

Minareteak Urdaibain
Jose Mari Pastor

Aiora Sampedro

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Iratxe Esparza

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Alex Uriarte

Poesia kaiera
John Berger

Javier Rojo

Ahanzturaren bezperan
Mikel Arruabarrena Larrarte

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Xabier Etxaniz Erle

Amua
Aritz Gorrotxategi

Hasier Rekondo

Pentaedroa
Kartxi - Txema Garcia-Viana

Javier Rojo

Hondarrak
Ruben Sanchez Bakaikoa

Txema Arinas

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Amaia Alvarez Uria

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Aiora Sampedro

17 segundo
Kirmen Uribe

Joannes Jauregi

Artxiboa

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Hedabideak