kritiken hemeroteka

7.544 kritika

Azken kritikak

« | »

Azukre xehea gatz larria / Mikel Hernandez Abaitua / Alberdania, 2010

Freelance kronika Ibon Egaña / Deia, 2011-01-22

Hitzaurre gisako oharrean gaztigatzen digu Hernandez Abaituak ez dela ohiko autobiografia honakoa, ezpada “oroitzapen multzo apetatsu bat”, literatura, politika edo musikari buruzko bizipenak eta gorabeherak gai nagusi dituena. Edonola ere egilea bera eta bere bizitza dira, kronologikoki, liburuari batasuna eta ordena ematen diotenak. Haurtzaroan sartu-irten bat egin ostean (kurioski, eta liburuan aurkituko duguna aurreratuz, garaiko giro politikoa Hernandez Abaitua zen umeak nola hautematen zuen azalduz) eta egilearen pasio eta obsesio-iturri nagusiak beregan nola ernatu ziren azaldu ostean (musika, politika, literatura), nerabezaroan eta gaztaroan kokatzen gaitu berehala egileak, hots, 70eko hamarraldiaren bukaeran eta 80koan.

Horiexek, liburuaren erdialdeko kapituluak hartzen dituzten orrialdeak dira jakin-gose handiena eragin didatenak, batik bat inpresioa dudalako euskal literatura garaikidearen inguruko historia, ikerlan nahiz diskurtsoetan arin xamar eta gaur eguneko posizioetatik egin direla 1970-1980ko hamarkaden gaineko irakurketak, garaiko idazleei galbahe estuegia jarriz eta orduan zeresan handia zuten talde-jardunak, aldizkariak eta literatur taldeak maila ia anekdotikoan utziz. Aitzitik, orduko mugimendu, tentsio eta barne-gatazkak barrutik eta lehen pertsonan ezagutzeko parada aparta da Azukre xehea, gatz larria hau. Baita 80ko hamarkadaren gaineko diskurtsoetan bigarren mailan geratu diren eta bestelako lekurik merezi luketen idazle eta eragileak berreskuratzeko ere (Hz Abaitua bera, Josu Landa eta beste). Halaber, egileak ematen dituen zertzelada eta pasadizoen bidez, euskal literaturan egosten ari ziren hainbat auzi uzten dituzte agerian idazlearen oroitzapenek: autonomia literarioaren eta konpromisoaren arteko gatazkak, politikak kultur eragileen artean eragindako pitzadurak, idazleen profesionalizazioaren nekeak, kritikaren zailtasunak, pixkanakako instituzionalizatzea eta abar. Ziurrenik egileak pasioz bizi izan zituelako, halaxe kontatzen ditu garaiok, grina hori bera irakurleari kutsatuz. Iruditu zait, baina, 90eko hamarkadara etorrita, distantzia handiagoz, kasik hoztasunez, kontatzen dituela hainbat gertaera idazleak, eta irakurle honek ere grina apalduta irakurri ditu azken atalak.

Gurean oso ohikoa ez den sintzeritatea, kasik ingenuitatea dario Hernandez Abaituaren idazkerari orrialde hauetan: bizitza pribatuko gorabeherak eta pasadizoak ezkutatzeko asmorik gabe kontatu ditu oroitzapenak, bereak nahiz garai hartan bere inguruan zebiltzan kultur eragile eta lagunenak, horiek bere balorazio eta juzkuen arabera epaitzeari uko egin gabe, gainera. Enkargu batetik abiatua izan arren, espontaneoki idatzitako liburua dirudi, eserialdi gutxi batzuetan idatzitakoa (ez dut esan nahi hala denik, inpresio hori ematen duela baizik) eta irakurri ere halaxe irakurtzen da. Liburua eskuartean nuela, idazlea aurrez aurre hizketan, pasadizoak kontatzen ari zitzaidalako irudipena izan dut maiz. Alabaina, eta izan liteke espontaneotasun eskergarri horren ifrentzua hau, testuaren elaborazio literario handiagoa sumatu dut faltan: pasadizoak eta gogoetak elkar josterakoan (loturak eta jauziak behartu xamarrak iruditu zaizkit batzuetan), kapituluak borobiltzerakoan, eta baita estiloan ere, maiz hizkera periodistikoaren hoztasuna dario-eta liburuari. Agian horixe zen egilearen asmoa, edukiari eta gertaerari ematea protagonismoa, baina iruditu zait bazegoela liburuan aski material eta lehengai oroitzapen hauei bestelako jantzi bat emateko. Edonola ere, liburu aski gomendagarria da gure literaturaren eta gizartearen historia hurbila berrirakurtzeko.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Ibai Atutxa Ordeñana

Poesia kaiera
June Jordan

Aiora Sampedro

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Igor Estankona

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak