kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Azukre xehea gatz larria / Mikel Hernandez Abaitua / Alberdania, 2010

Freelance kronika Ibon Egaña / Deia, 2011-01-22

Hitzaurre gisako oharrean gaztigatzen digu Hernandez Abaituak ez dela ohiko autobiografia honakoa, ezpada “oroitzapen multzo apetatsu bat”, literatura, politika edo musikari buruzko bizipenak eta gorabeherak gai nagusi dituena. Edonola ere egilea bera eta bere bizitza dira, kronologikoki, liburuari batasuna eta ordena ematen diotenak. Haurtzaroan sartu-irten bat egin ostean (kurioski, eta liburuan aurkituko duguna aurreratuz, garaiko giro politikoa Hernandez Abaitua zen umeak nola hautematen zuen azalduz) eta egilearen pasio eta obsesio-iturri nagusiak beregan nola ernatu ziren azaldu ostean (musika, politika, literatura), nerabezaroan eta gaztaroan kokatzen gaitu berehala egileak, hots, 70eko hamarraldiaren bukaeran eta 80koan.

Horiexek, liburuaren erdialdeko kapituluak hartzen dituzten orrialdeak dira jakin-gose handiena eragin didatenak, batik bat inpresioa dudalako euskal literatura garaikidearen inguruko historia, ikerlan nahiz diskurtsoetan arin xamar eta gaur eguneko posizioetatik egin direla 1970-1980ko hamarkaden gaineko irakurketak, garaiko idazleei galbahe estuegia jarriz eta orduan zeresan handia zuten talde-jardunak, aldizkariak eta literatur taldeak maila ia anekdotikoan utziz. Aitzitik, orduko mugimendu, tentsio eta barne-gatazkak barrutik eta lehen pertsonan ezagutzeko parada aparta da Azukre xehea, gatz larria hau. Baita 80ko hamarkadaren gaineko diskurtsoetan bigarren mailan geratu diren eta bestelako lekurik merezi luketen idazle eta eragileak berreskuratzeko ere (Hz Abaitua bera, Josu Landa eta beste). Halaber, egileak ematen dituen zertzelada eta pasadizoen bidez, euskal literaturan egosten ari ziren hainbat auzi uzten dituzte agerian idazlearen oroitzapenek: autonomia literarioaren eta konpromisoaren arteko gatazkak, politikak kultur eragileen artean eragindako pitzadurak, idazleen profesionalizazioaren nekeak, kritikaren zailtasunak, pixkanakako instituzionalizatzea eta abar. Ziurrenik egileak pasioz bizi izan zituelako, halaxe kontatzen ditu garaiok, grina hori bera irakurleari kutsatuz. Iruditu zait, baina, 90eko hamarkadara etorrita, distantzia handiagoz, kasik hoztasunez, kontatzen dituela hainbat gertaera idazleak, eta irakurle honek ere grina apalduta irakurri ditu azken atalak.

Gurean oso ohikoa ez den sintzeritatea, kasik ingenuitatea dario Hernandez Abaituaren idazkerari orrialde hauetan: bizitza pribatuko gorabeherak eta pasadizoak ezkutatzeko asmorik gabe kontatu ditu oroitzapenak, bereak nahiz garai hartan bere inguruan zebiltzan kultur eragile eta lagunenak, horiek bere balorazio eta juzkuen arabera epaitzeari uko egin gabe, gainera. Enkargu batetik abiatua izan arren, espontaneoki idatzitako liburua dirudi, eserialdi gutxi batzuetan idatzitakoa (ez dut esan nahi hala denik, inpresio hori ematen duela baizik) eta irakurri ere halaxe irakurtzen da. Liburua eskuartean nuela, idazlea aurrez aurre hizketan, pasadizoak kontatzen ari zitzaidalako irudipena izan dut maiz. Alabaina, eta izan liteke espontaneotasun eskergarri horren ifrentzua hau, testuaren elaborazio literario handiagoa sumatu dut faltan: pasadizoak eta gogoetak elkar josterakoan (loturak eta jauziak behartu xamarrak iruditu zaizkit batzuetan), kapituluak borobiltzerakoan, eta baita estiloan ere, maiz hizkera periodistikoaren hoztasuna dario-eta liburuari. Agian horixe zen egilearen asmoa, edukiari eta gertaerari ematea protagonismoa, baina iruditu zait bazegoela liburuan aski material eta lehengai oroitzapen hauei bestelako jantzi bat emateko. Edonola ere, liburu aski gomendagarria da gure literaturaren eta gizartearen historia hurbila berrirakurtzeko.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak