kritiken hemeroteka

7.271 kritika

Azken kritikak

« | »

Txatartegirako ipuinak / Xabier Etxaniz Rojo / Erein, 2010

Txatartegirako koitaduok Bixente Serrano Izko / Berria, 2010-12-19

Manriquetar bizitza-filosofia bat dario Etxaniz Rojoren ipuin bilduma honi. Aldatu du metafora, bai horixe, ez baikaude alferrik zibilizazio tekniko honetan: itsasora isurtzen diren ibaien ordez, txatartegia helmuga dugun izaki gara gaur gizakiok. Manriqueren malenkonia elegiakoa ironia malenkoniatsu bihurtu da Etxaniz Rojoren bihotzean. Guztiz adierazkorra liburuaren titulua.

Bederatzi ipuin, gehienetako protagonistak zahartzaroan edo haren atalasean. Pertsonaia arruntak gehienak, anbizio berezirik gabe eta eguneroko errutinekin maitemindu edo haietara gustura ohiturik bizi izandakoak. Halaz ere, zerbaiten falta dute historia bakoitzeko unean, eta ilusio berri xume baten bila doaz (Zure hirurogeita bigarren urtebetetzea, Maitasun betierekoa), edo azkeneko eginkizun bat bete nahi dute, agian aurretik ongi zaindu ez zituzten maiteekiko (Allariz-Miseria-Allariz), edo euren patua onartzen dute laino tristeki (Hogeita hamaika egun Londresen). Tankera errealistakoak gehienak, absurdoari ere emanik istorio batzuetan (Klaxonen festa), kutsu sotilago batekin, absurdoa errealitatea bera denez, bertze zenbaitetan (Gaizki hasitako egunak). Guztiak, edo Donostia-Hendaia korridorean eta haren giro urbanoan kokaturik, edo, hortik kanpo suertatu arren, mundu horrekin nola edo hala loturik. Idazlearen etxea, zer erranik ez. Eta ez die muzin egiten gure euskal etxeko arazo politikoen adierazpenik famatuenari, indarkeria politikoari alegia; zuzen-zuzenean batzuetan (Atrezzoari begira, Gari-zainzuriak, Gaizki hasitako egunak), zeharkakoago bertzeetan. Autoa, aipatzeke gelditu zaidana, herri txikiago bati dagokio giro aldetik, baina guztiz alegiazkoa da Euskal Herriko egurats soziologiko itogarriaren pertzepzio batetik.

Ez dira erretratu psikologikoak, ez da hori egilearen asmoa. Gehiago dira, indibidualizatuak izanik ere, egoera zehatzetan kokaturiko pertsonaien sentipen nolabait estereotipatuak. Planteamendu guztiz zilegi eta literarioki emankor izan daitekeena, kasu honetan gertatzen den bezala, izatez. Trebea da Etxaniz Rojo ipuingintzan. Teknika berdintsua erabili du narrazio guztietan: hasiera anodinoa (protagonisten arruntasun eta errutina zaletasunaren isla), irakurleak ez dakiela norantz eramanen duen narratzaileak, kontakizunaren zehar dosifikatuz doaz istorioa bideratuko duten datuak eta ñabardurak, pixkanaka joanen da gorpuzten ipuina eta bere amaierara erakarriko gaitu, naturalki eta ia konturatu gabe pizturik gure interesa. Irakurgarriak, oso, ipuin hauek. Narratzaile orojakilea, hirugarren pertsonan, gehienetan. Eta guztietan, narrazioan zehar txertatuz bizitzari buruzko hainbat gogoeta, goian aipaturiko filosofiak-edo inspiraturik, ezertan ere bortxatu edo artifizialki eten gabe kontakizunaren ildoa eta giroa.

Aukeran, Gari-zainzuriak-ek utzi nau frustratua. Maisuki kontaturik, bai, baina halako moralkeria erraz batean erori dela erranen nuke, idazlearekiko nire begirune eta estimu osoz. Interesgarria, interesgarria denez, irakurleari aurkezten dion egoera: gaztetan, Erriberako ezpondak gorrien odolez blai jarri zituztenetako militar ohia, Intxaurrondon ibilitako guardia zibil baten aita, zahar-etxe batean bere heriotza-bezperetan, aurrez aurre bere zaindari batekin —kartzelaturiko ETAren kide baten aita berau— solasaldietan. Ez tremendismo, ez manikeismorik bien artean —zoriontzekoa da lorturiko erregistroa—, baina nago askoz zuku aberatsagoa lor zezakeelakoan idazleak planteaturiko harreman horietatik.

Azken kritikak

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Igor Estankona

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Peru Iparragirre

Irautera
Castillo Suarez

Javier Rojo

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Mikel Asurmendi

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Aiora Sampedro

Kamisoi zuri zetazkoa
Alaine Agirre

Joannes Jauregi

Gauaz parke batean
Jon Mirande

Aritz Galarraga

Ur biren artean
Patxi Iturregi

Estibalitz Ezkerra

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Alex Uriarte

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

Ibon Egaña

Ez da erditzea
Ione Gorostarzu

Javier Rojo

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Peru Iparragirre

Denok gara Google
Xabier Etxaniz Rojo

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Raf Atxuri

Artxiboa

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Hedabideak