kritiken hemeroteka

7.500 kritika

Azken kritikak

« | »

Autokarabana / Fermin Etxegoien / Pamiela, 2009

Kanpotik begiratu? Lander Garro / zuzeu.eus, 2009-12-08

Fermin Etxegoienen Autokarabana liburua irakurri dut, harriduraz irakurri ere. Perfekziotik urrun egonagatik, txinparta askoko liburua da, zertzelada ederrak dituena, distiratsuak. Ideologikoki ‘alde’ egon ez arren, errespetuz jaso nituen bertan gordetako hainbat iritzi, euskarari buruzkoak adibidez, probokatzaileak eta azalekoak nire gusturako, baina errespetagarriak, eta fikzioaren testuinguruan ongi txertatzen zirenak. Idazle ezohikoa da Etxegoien, eta niri, ohiko idazleen galbahetik mundua ikusten dudan honi, zalantza asko sortu zizkidan bere liburuak. Katerik gabeko testua, hala definituko nuke, konplexurik gabea, eta, beraz, ongi hegaz egiten duena. Ez lagunei, ez kritikoei, ez idazleei: inori ez dio begiratzen liburuak, inori ez dio araurik edo molderik zor… hain da ezberdina, ze oso indartsua suertatzen baita, nobedosoa. Horrek zera pentsarazi lezake: zeri begira bizi gara idazleok? Norentzako idazten dugu? Noren beldur? Zeren izu? Azkar erantzun genezakeen, betiko errezeta erabiliz: ezetz, guretzako egiten dugula, guk nahi erara: gezurra!

Euskal literatura, nire ustez, formari begira bizi da. Asko kostatzen zaigu esaldi soilak erabiltzea, hizkuntza laua. Goi-mailako literatura izaten dugu maiz helburu, geure buruari natural hitz egiteko eskubidea ukatuz. Esaten ari naizen hau ustea da, noski, errezeloa, sentipena, baina Autokarabana irakurri ahala indartzen joan zaidana, hain justu horrexegatik, Autokarabanak ez duelako halako loturarik batere. Lastre gabe dabil, eroso, airos.

Denok hala idatzi behar dugunik ere ez naiz esaten ari. Bakoitzak bere estiloa du. Baina ongi dago kilate askoko nobelak halako moldez ondu daitezkeela ikustea, bati baino gehiagori beldurrak uxatuko baitizkio. Hitz batean, paradigma polita da, zurruntasun gramatikalarekiko eta alferrikako apaindurekiko beste muturrean koka dezakeguna, bien arteko erdibide bat aurkitzeko egokia.

Liburua bezain deigarria egin zait, ordea, liburuari buruz Javier Rojok idatzi duen kritika, eta batik bat esaldi bat: “Alaba bat dauka, eta banatuta dago gizona, eta, kanpotik begiratuta behintzat, patetiko xamarra dirudi bere jokaerak”. Kanpotik begiratuta? Esaldiari ertz guztiak begiratu arren, ezin dut liburu bat (eta are gutxiago pertsonai bat) barrendik begiratzeko modua asmatu; “kanpotik” begiratu? Halabeharrez! Fikzio bat nola begiratuko dugu, ba, barrendik? Norbaitek erantzuna balu, esan diezadala. Akaso beste paradigma baten aurrean egon gintezkeen, nahiz eta inor ohartu ez… ezta kritikoa bera ere!

Azken kritikak

Kapitalismoa eta emakumeen aurkako indarkeria
Silvia Federici

Irati Majuelo

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Hasier Rekondo

Zendabalitz
Erika Elizari

Javier Rojo

Etxera bidean
Xamar

Mikel Asurmendi

Miñan
Amets Arzallus Antia

Mikel Asurmendi

Zendabalitz
Erika Elizari

Aiora Sampedro

Isiltasun urte luzeak
Francisco Castro

Joannes Jauregi

Bertsoaren harria
Koldo Izagirre

Mikel Asurmendi

Karanbola hirukoitza
Eneritz Artetxe

Amaia Alvarez Uria

Bilduma bat
Sandro Penna

Irati Majuelo

Bilduma bat
Sandro Penna

Igor Estankona

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Javier Rojo

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Mikel Asurmendi

Izurria
Albert Camus

Txema Arinas

Artxiboa

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Hedabideak