kritiken hemeroteka

7.851 kritika

Azken kritikak

« | »

Autokarabana / Fermin Etxegoien / Pamiela, 2009

Kanpotik begiratu? Lander Garro / zuzeu.eus, 2009-12-08

Fermin Etxegoienen Autokarabana liburua irakurri dut, harriduraz irakurri ere. Perfekziotik urrun egonagatik, txinparta askoko liburua da, zertzelada ederrak dituena, distiratsuak. Ideologikoki ‘alde’ egon ez arren, errespetuz jaso nituen bertan gordetako hainbat iritzi, euskarari buruzkoak adibidez, probokatzaileak eta azalekoak nire gusturako, baina errespetagarriak, eta fikzioaren testuinguruan ongi txertatzen zirenak. Idazle ezohikoa da Etxegoien, eta niri, ohiko idazleen galbahetik mundua ikusten dudan honi, zalantza asko sortu zizkidan bere liburuak. Katerik gabeko testua, hala definituko nuke, konplexurik gabea, eta, beraz, ongi hegaz egiten duena. Ez lagunei, ez kritikoei, ez idazleei: inori ez dio begiratzen liburuak, inori ez dio araurik edo molderik zor… hain da ezberdina, ze oso indartsua suertatzen baita, nobedosoa. Horrek zera pentsarazi lezake: zeri begira bizi gara idazleok? Norentzako idazten dugu? Noren beldur? Zeren izu? Azkar erantzun genezakeen, betiko errezeta erabiliz: ezetz, guretzako egiten dugula, guk nahi erara: gezurra!

Euskal literatura, nire ustez, formari begira bizi da. Asko kostatzen zaigu esaldi soilak erabiltzea, hizkuntza laua. Goi-mailako literatura izaten dugu maiz helburu, geure buruari natural hitz egiteko eskubidea ukatuz. Esaten ari naizen hau ustea da, noski, errezeloa, sentipena, baina Autokarabana irakurri ahala indartzen joan zaidana, hain justu horrexegatik, Autokarabanak ez duelako halako loturarik batere. Lastre gabe dabil, eroso, airos.

Denok hala idatzi behar dugunik ere ez naiz esaten ari. Bakoitzak bere estiloa du. Baina ongi dago kilate askoko nobelak halako moldez ondu daitezkeela ikustea, bati baino gehiagori beldurrak uxatuko baitizkio. Hitz batean, paradigma polita da, zurruntasun gramatikalarekiko eta alferrikako apaindurekiko beste muturrean koka dezakeguna, bien arteko erdibide bat aurkitzeko egokia.

Liburua bezain deigarria egin zait, ordea, liburuari buruz Javier Rojok idatzi duen kritika, eta batik bat esaldi bat: “Alaba bat dauka, eta banatuta dago gizona, eta, kanpotik begiratuta behintzat, patetiko xamarra dirudi bere jokaerak”. Kanpotik begiratuta? Esaldiari ertz guztiak begiratu arren, ezin dut liburu bat (eta are gutxiago pertsonai bat) barrendik begiratzeko modua asmatu; “kanpotik” begiratu? Halabeharrez! Fikzio bat nola begiratuko dugu, ba, barrendik? Norbaitek erantzuna balu, esan diezadala. Akaso beste paradigma baten aurrean egon gintezkeen, nahiz eta inor ohartu ez… ezta kritikoa bera ere!

Azken kritikak

Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko
Slavenka Drakulic

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak