kritiken hemeroteka

8.321 kritika

« | »

Euskal kultura? / Antton Luku / Pamiela, 2009

Baita izendaezina ere? Bixente Serrano Izko / Berria, 2009-09-27

Herri honetan, lehen, bai, vascos ziren, baina gu jada ez”, sarri entzuniko erraldia da (erdaraz, jakina) herri askotan, duela ez hainbertze euskara galdu duten herrietan hain zuzen. Garbi zeukaten vasco izaerak zerikusirik ez duela arrazarekin, geneekin, etnizismoekin, bai ordea hizkuntza honekin eta haren transmisioarekin: vasco = euskaldun: “Gurasoak (edo aitona-amonak), bai, euskaldunak genituen, gu jada ez”, erran nahi zuten. Arazoa sortzen da administrazioek-eta, euren kudeaketa-eremuak banatzerakoan (bakoitzak bere aginte-esparruei mugak ezartzerakoan), lurraldetasuna lehenetsi behar dutenean, alde kultural eta hizkuntzazkoen gainetik. Horrela, eta kontuan harturik administrazioek erdaretan egin zutela lurralde-banaketa, vascongado/vasco/basque terminoetara jo zuten, eta jatorrizko haien hizkuntz zentzua lapurtu, lurraldetasunezkora eramate aldera. Arazo horrek, bistan dena, erranahi-nahasmena sortu du euskaratik erdaretara pasatu diren lehen belaunaldietan, batik bat tokian tokikoetan: tradiziozko euskaldun terminoa vasco/basque bertze honetara itzuli behar izatean. Are korapilatsuago bihurtu da kontua, Gernikako Estatutuak (non, amore emanik ere, jatorrizko erdarazko testuan Euskadi eta País Vasco terminoak lurraldetasunezko zentzu hutsean uler genitzakeen) euskarapen malapartatu bat jasan duenetik: euskarazko bertsioan, País Vasco izena bere horretan utzi ez, Euskal Herria terminoa patrimonializatu du EAEko lurraldeak: Euskal Herria eta euskalduna, kontzeptu kulturalak izatetik lurraldetasunezko kontzeptuak izatera pasarazi ditu, euskaraz ere. Nola izendatu, orain, gure izaera euskalduna EAEko ez garen euskaldunok? Eta hor gabiltza, malabarismoak egiten, euskaldun mintzoaren etimologia argitze aldera euskaradun erabiltzen hasiz; eta hor dabil, egun hauotan, nafar gobernua ere Euskal Herria euskarazko izena bera kanporatu nahian “bere” Nafarroatik, administrazio-lurraldetasuna aitzakia.

Antton Lukuk, Euskal kultura? saiakeran, ez du zuzenean jorratzen goiko korapilo jakin hori, baina badu loturarik. Iparraldeko Euskal Herritik eta Le Pays Basque-tik idatzi du, bertako euskaldungotik eta euskaldunentzat.

Saiakeraren izenburuak berak, galde ikurrarekin, euskal kultura zer den hartu duela oinarri adierazten du, gero administrazio frantsesak Le Pays Basque-n sustatu nahi duen kultura mota aztertu eta salatzeko. Administrazioa ez ezik, baita ere kultura ikuspegi horren zerbitzura jarri diren basques-ak, euskaldunak izan ala ez. Pentsatzekoa denez, berehala egiten du topo euskaldungoak bere burua izendatzeko/definitzeko arazoarekin: “Munduan ba ote da populurik auto-definizio hain irekia duenik?”, dio ironiaz eta are sarkasmo puntu batekin ere. Baina askoz gai gehiago mahairatu ditu: administrazioaren erakunde kulturalak, haien mailaketa eta funtzio bereziak, politika kultural horren edukiak eta asmoak, arlo anitzetako emanaldiak, kultura “popularra, herrikoia vs. jasoa” oposizio frantsesa, profesional eta amateur-en arteko sailkapena ekitaldiak antolatu eta finantzatzeko orduan, folklorizazioa, euskal kultura-adierazpen tradizionalen deskontestualizazioa… euskal kulturaren transmisioaren arazoak akuilaturik batez ere.

Antton Lukuk bere erraietatik eta Iparraldetik hausnarturiko kontuak, idazkera bizi-bizian, esperientzia eta pasadizo zehatzak gogoetetan eta proposamenetan txertatuz. Hegoaldeko euskal kulturzaleek ere irakurri beharrekoa, denon ikuspegia osatu eta nork geure txokotik hainbat ideia landu nahi badugu.

Azken kritikak

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Asier Urkiza

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Jon Martin-Etxebeste

Sastraka
Askoren artean

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Lanbroa
Pello Lizarralde

Irati Majuelo

Lanbroa
Pello Lizarralde

Ibon Egaña

Txoria hodei artean
Urtzi Urkizu

Jon Martin-Etxebeste

Begiak eman nizkinan eta ilunpeei behatu hien
Irene Sola

Jon Jimenez

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Amaia Alvarez Uria

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Asier Urkiza

Herriaren hezkuntza eta demokrazia
Nadezhda Krupskaia

Nagore Fernandez

Farorantz
Virginia Woolf

Aritz Galarraga

Markos Gimenoren 101 letrakartel
Joseba Sarrionandia

Mikel Asurmendi

Poesia kaiera
Giorgos Seferis

Irati Majuelo

Artxiboa

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

2023(e)ko ekaina

Hedabideak