kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Bestea da mundua / Joan Mari Irigoien / Elkar, 2008

Erdaldunena da mundua Bixente Serrano Izko / Berria, 2008-11-16

Perfektua, eleberria. Perfektu egituraturik kontakizuna, perfektu dosifikaturik narrazioaren datuen mahairatzea, perfektu eskematizaturik kontakizunari dagozkion garaiak eta mentalitateak, perfektua narratzaile orojakitunaren distantziamendu dotorea kontatu nahi dituen saltsetatik, perfektu diseinaturik pertsonaiak eta haien arteko jokoak, perfektu bridaturik estilo literarioa, perfektu bezaturik euskara oraindik ere hezigabea egileak nahi duena (ez gehiago, ez gutxiago) zehatz-mehatz erranarazterakoan.

Euskal Herriko industrializazioaren hastapenetan kokatzen gaitu idazleak, XIX. mende amaieran eta XX.aren hasieran. Bertako bi familia tradizionalen kume banatan (euskaldun elebakarrak, erlijioari, karlismoari eta ohitura zaharrei lotuak) sortzen diren igotzeko nahiak maila sozial eta ekonomikoetan, eta horrek bertzea (erdalduna) dela mundua erakusten die hasiera-hasieratik. Kostatu bai, baina ez diote muzin eginen ahaleginari, euren jatorrizko familiako batzuekin haustura (are krudelkeria ere) edo urruntze fisikoa suposatuko duen arren. Orbetar seme nagusia, metalurgia industrialari ekin nahi diona, eta aldasorotar bigarren alaba, aitak bere mentalitate patriarkaletik hil hurrean botatako irainari mendeku hartu nahi diona. Euskaldunak biak, elkar ezagutu gabeak, bakoitzak bere bidea hartuko du: lanabesak konpontzeko familiako sutegitik labe garaiak eraikitzeraino gizona; herrian udatiar izan ohi zen Madril eta Andaluziako familia aristokrata bateko neskame izatetik bertze mundu bateko handikien manerak ikasteraino emakumea. Bi mundu txertatuko du eleberrigileak anbizio pareko biei jarraikiz, nobelako hainbat atal bikoitzetan: zenbaki neutroetan aldasorotar eta haren nagusi aristokratei dagozkienak (1, erraterako) eta kakotx sinpleen arteko zenbakiekin orbetarrei dagozkienak (’1′, alegia), hurrengo 2 eta ’2′, eta horrela, 11 eta ’11′ arte, azkeneko orbetar hori ezin irekiago utziz egileak, bere asmoko trilogiaren bigarren alera irekita, susma dezakegunez. Bikotekide euskaldunek espainiar lurjabe aristokratikoekiko loturei esker (negozioen bidez gizona, etxekotasun eta handikiekiko miresmenaren bidez emakumea) lortuko dute elkar ezagutzea eta euskal familia eredu burges berri bat osatzea. Espainiar nazio-merkatua eratu omen zuen triangelu-paradigmari jarraiki dio egileak, hots, espainiar merkatu nazionala (nazionalista) kataluniar eta euskal burgesia industrialek eta Andaluzia-Madrilgo aristokrazia lurjabe eta elite administratibo-politikoak marrazturiko triangeluak bermatu zuela dioen paradigma historiografikoari.

Ez dira kontu sozialak Joan Mari Irigoienek jorratzen dituen arloak. Bi protagonista euskaldunen barneko haustura hizkuntza-kulturalak, mundu euskaldunean bertze mundu batek (erdaldunak) sortzen duen liluramendua, eta hartan txertatzeko nahiak nola egiten duen jauzi historiko berri bat, inoiz baino errotuago, sakonago eta zabalagoa, Euskal Herriko industrializazioaren hasierarekin batera, horixe du egileak liburuaren funtsa. Horretarako, ikerketa psikologikoei ekiten die, Euskal Herriaren erdalduntzearen ikerketa psikologiko bati, azken finean.

Gehiegitan aipatu dut hasieran perfekzioarena, ezta? Propio egina, perfektuegia delako akaso eleberria, irakurle honen inpresioan. Estudiatuegiak ene sarreran aleturiko alde guztiak. Eskema teoriko batean aurretik zehaztuegi diseinatu eta okerbiderik gabe gauzaturikoak. Zerebralegia, erranen nuke, eta aukera gutxi emanez irakurleari, nonbait, bere kabuz bizitza emateko jauzi hari.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak