kritiken hemeroteka

8.091 kritika

Azken kritikak

« | »

Infernuko hesteetan / Charles Bukowski (Mikel Olano) / Elkar, 2008

Gizakiaren kontra Beñat Sarasola / Berria, 2008-11-02

Euskal literaturaren egungo gabezia argienetako bat poesia itzulpenak dira. Ulergaitza egiten zait nola den posible 2008. urtean ez existitzea oraindik Charles Baudelaire-n Les Fleurs du mal-en euskarazko itzulpen eskuragarri bat. Nork pentsa dezake fundamentuzko literatura bat bere heldutasunera irits daitekeela halako obrak eduki gabe? Zenbaitzuk kexu dira poesiaren balizko prestigio hanpatuaz, ene aburuz egun benetan existitzen ez dena, baina errealitatea da poesia euskal literaturan hutsaren hurrengoa dela —eta antzerkia hurrengoaren hurrena—, bereziki itzulpenei dagokienez.

Hala, Charles Bukowskiren Infernuko hesteetan salbuespentzat har dezakegu. Bitxi da, haatik, gure artean hain poesia itzulpen gutxi egonda honakoa Bukowskiren bigarren liburua izatea. Lehenengoa Susak ateratako Poema antologia izan zen, 1997. urtean argitaratutakoa eta Josu Lartategik itzulitakoa. Liburu berri hau, ostera, Bukowskik publikatutako azkeneko liburuko, Septuagenerian Stew-ko, poemek osatzen dute. Ezer baino lehen, Mikel Olano itzultzailearen lana nabarmendu nahiko nuke —eta baita Felipe Juaristiren hitzaurre txukuna ere—, Bukowskiren mintzaira euskaraz ematea ez baitirudi nolanahiko egitasmoa, eta Olanok jatorrizko mintzaira horretara asko hurreratzea lortu duela iruditzen baitzait.

Liburuaren edukiari helduz, poesia-liburu irregularra dela esango nuke lehenik. Badaude ale batzuk (mintzo esaterako) zirriborroak direnak gehiago, elaborazio gutxiko idazketa frogak. Gauza ezaguna da Bukowskirena poesia narratiboa dela: mikroistorioak kontatzen ditu maiz, elkarrizketak erabiltzen ditu, lagunarteko —edo kasu honetan hobeto, etsaiarteko— hizkera da berea. Bat-batekotasunaren poetika honen bidetik, ordea, emaitza kaskar samarrak gauzatu daitezke, gainontzeko poetika guztiekin bezalaxe, bestalde, eta, arestian aipatu legez, liburu honetan badago egon horien adibiderik. Alabaina, halako batean, poema bikain (kausa eta ondorioa) edo metafora harrigarri batekin topo egingo dugu, zeintzuek Bukowski alproja lotsagabe bat baino —edo horretaz aparte— idazle handia dela erakusten baitigute. Esate baterako, Azken pertsona poemako amaiera aldeko metafora hau, ez dago ezein poetaren eskura: “tira, espero dut / ulertuko didazula, / esaten badizut / emaztea / bere senarra / ulertzen duen azken / pertsona dela, ispilu bati / begiratuko balio / bezala da, / baina hain / hurbiletik / (sudurra estu zapalduz) ezin baitu deus ere / ikusi”.

Interesgarria da, bestetik, liburuan agertzen den Bukowski zaharra. Ordurako idazle kontzientzia bete betean zuen barneratua —bere erara, hori bai—, eta ondorioz, nahiko errepikariak dira literaturako eta literatur sistemako erreferentziak. Han-hemenka beste idazleei buruzko aipamenak daude (inon ez), bere editoreari buruzkoak (zurubian gora), kritikariei edo idazketari berari buruzkoak (hau ospatzen). Mundu literarioan eskarmentua duen idazle gisa azaltzen da, baina ospeak ematen duen erosotasunean erori gabe: “ingurura begiratzen dut, eta / begiratu / eta / diot: non dira / idazleak?”.

Bukowski sarritan mozkortien eta gisa guztietako lunpen-en poetatzat hartzen da. Hala ere, garrantzitsua da azpimarratzea beregan ez dagoela galtzaile edo marjinatuaren epikarik, aberats eta gizon prestuekin bezain gogor eta gupidagabea da pelaje horretako jendearekin. Ez du errukirik haiekiko eta ez du, jakina, gizakiaren berreziketa eta erredentzioan sinesten (“zerrendaren garbiketa”). Bukowskik gizakia iraintzen du salbuespenik gabe, ez da etxe oneko jendeaz errazkeriaz trufatzen den gorteko bufoia.

Azken kritikak

Bar Gloria
Nerea Ibarzabal Salegi

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Puta zikinak
Juno Mac / Molly Smith

Irati Majuelo

Hezurrezko kaiolak
Hasier Larretxea

Jon Martin-Etxebeste

Heriotzari aurrez aurre begira
Oskar Gaztelu

Mikel Asurmendi

Gari eta goroldiozko
Anari Alberdi Santesteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

Asier Urkiza

Haragizko mamuak
Karmele Mitxelena

Jon Martin-Etxebeste

Sorgin-argien ehizan
Joan Mari Irigoien

Mikel Asurmendi

Balio erantzia
Ekaitz Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

Nagore Fernandez

Humanitatearen une gorenak
Aritz Galarraga

Asier Urkiza

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

Ibon Egaña

Artxiboa

2023(e)ko urtarrila

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

Hedabideak